العربی   اردو   English   فارسی درباره ما     تماس با ما     اعضای موسسه
پنجشنبه 8 تير 1396
تلگرام  اینستاگرام  آپارات  گوگل پلاس دین پژوهان  ایمیل دین پژوهان
کد : 13552      تاریخ : 1393/11/6 10:25:29      بخش : متن خبرنامه دین پژوهان print
فعاليتهاي دين پژوهى خبرنامه دين پژوهان ـ شماره 10 ـ مهر،آبان 1381
فعاليتهاي دين پژوهى

 

 آشنايي با مركز مطالعات و تحقيقات شيعه شناسي وابسته به مجمع جهاني اهل بيت (ع)

مركز مطالعات و تحقيقات شيعه شناسي يكي از مراكز علمي مجمع جهاني اهل بيت (عليهم السلام) است كه در سال 1380 تأسيس شده است.
اين مركز در عين توجه به دانشهاي مرسوم در حوزه هاي علميه شيعه و استفاده از روشهاي تحقيقاتي رايج در آنها همچون روشهاي كلامي، تاريخي، فقهي، تفسيري و حديثي، از دانشهاي اجتماعي نوين معمول در دانشكده هاي علوم اجتماعي و شيوه هاي پژوهشي آنها _ از قبيل روشهاي آماري، توصيفي، مشاهده اي، تحليلي و تفسيري _ نيز در طرحهاي پژوهشي خود بهره مي گيرد.
اين مركز به ويژه علاقه مند است تا بخشهاي گوناگون سازنده فرهنگ شيعي مانند: باورها، آيينها، ارزشها، هنجارها، نمادها و همچنين نهادهاي عمده اجتماعي مانند: خانواده، اقتصاد، سياست، آموزش و پرورش و حقوق را در سطح جوامع و گروههاي شيعي موجود در عصر حاضر مورد مطالعه قرار دهد.

دلايل تأسيس

دلايل عمده اي كه تأسيس اين مركز را ايجاب كرده است عبارت اند از:
_ فقدان اطلاعات دقيق از اوضاع و احوال فرهنگي _ اجتماعي جوامع و گروههاي شيعي جهان.
_ كمبود محسوس كتب و منابع عالمانه، مستدل و منطقي در معرفي شيعيان جهان.
_ وجود استعدادهاي قابل رشد فراوان در ميان طلاب داخلي و خارجي كه با مساعدتهاي فكري اين مراكز قادرند به محققان و مؤلفان مفيدي در عرصه شيعه شناسي تبديل شوند.
_ تأسيس مراكز مستقل مطالعاتي در زمينه اسلامي شناسي و شيعه شناسي در كشورهاي آمريكا، انگليس، فلسطين اشغالي، ژاپن و... در يكي دو دهه اخير كه ايجاد مركز قرينه و همترازي را در داخل كشور ضروري مي سازد.
_ گسترش محسوس درسها و كرسيهاي اسلام شناسي و شيعه شناسي در اغلب دانشگاههاي بزرگ دنيا پس از پيروزي انقلاب اسلامي ايران كه ضرورت تأسيس چنين مركزي را تشديد مي كند.
_ فقدان مركزي علمي _ تحقيقاتي در كشور كه به طور متمركز به عرصه مطالعات شيعه شناختي بپردازد و مسائلي را كه سبب تأسيس اين مركز است پيگري و تحقق بخشد.

اهداف كوتاه مدت و بلند مدت

از اهداف كوتاه مدت و بلند مدت مركز مطالعات و تحقيقات شيعه شناسي، اين موارد را مي توان بر شمرد:
_ تلاش براي ارائه مستدل، منطقي و معقول عقايد و آموزه هاي شيعي.
_ مطالعه روشمند گروهها و جوامع شيعي موجود به منظور شناخت دقيق و عيني از اوضاع فرهنگي، سياسي، اجتماعي و اقتصادي آن ها.
_ تلاش براي زمينه سازي ايجاد «رشته شيعه شناسي» در دانشگاههاي كشور.
تلاش براي تهيه شناسنامه اي براي جوامع و گروههاي شيعي دنيا.
_ برگزاري سخنراني، سمينار و كنفرانسهاي مربوط به شيعه.
_ ارتقاي سطح آگاهي حوزه هاي علميه از جوامع و گروههاي شيعي دنيا از طريق انتشار نتايج تحقيقات و برگزاري سخنراني، سمينار و كنفرانس.
_ گسترش روحيه مطالعات ميداني در زمينه موضوعهاي فرهنگي و اجتماعي مربوط به شيعه در ميان طلاب علوم ديني.
_ تلاش براي تشكيل يك هيأت علمي متخصص شيعه شناسي در سطح كشوري.
_ ترغيب و تشويق ساير موسسات و مراكز همسو، به همكاري براي ايجاد يك بدنه علمي واحد و منسجم در كشور جهت ارائه مشاوره عالمانه به مراكز تصميم گيري رسمي و غير رسمي.
_ تلاش در جهت ارائه راهكارهاي علمي به منظور بهبود و اصلاح برخي از آسيبها و نابسامانيهاي موجود در ميان گروهها و جوامع شيعي.
_ تلاش براي ارائه راهكارهايي به منظور ايجاد همبستگي، انسجام و هماهنگي سياسي _ اجتماعي بيشتر در ميان گروههاي شيعي دنيا.
_ آشنايي با مراكز و مؤسسات اسلام شناسي و شيعه شناسي عمده جهان به منظور يافتن بسترهاي مشاركت علمي _ پژوپهشي و نقد و پاسخگويي به اشتباههاي احتمالي.

برنامه هاي در دست اقدام

برنامه هاي در دست اقدام اين مركز عبارت اند از:
_ راه اندازي طرحهاي تحقيقاتي مربوط به شيعه با اولويت به مطالعات جامعه شناختي و مردمشناختي.
_ برگزاري دوره هاي كارورزي كوتاه مدت براي محققان.
_ برگزاري سخنرانيهاي تخصصي ماهانه در مقوله شيعه شناسي.
_ ترجمه واژگان شيعي در دايره المعارفهاي بزرگ انگليسي زبان و بررسي نقادانه آن ها.
_ انتشار دو فصلنامه «مجله مطالعات شيعه شناسي».
_ ايجاد كتابخانه تخصصي شيعه شناسي با اولويت نوشته هاي خاور پژوهان در زمينه اسلام و تشيع.
_ راه اندازي پايگاه اينترنتي تخصصي شيعه شناسي.
_ ايجاد ارتباط فعال علمي با مراكز دانشگاهي اسلام شناسي و شيعه شناسي دنيا.

كتابهاي در دست تأليف

بخش پژوهش در اين مركز، تأليف كتابهاي آتي در سال 82_ 1381 است:
1_ شيعيان ايران (جامعه شناسي و مردم شناسي شيعيان ايران كه حاوي جمعيت، نهادها، ساختارها، فرهنگ، خرده فرهنگ ها و غير آن هاست).
2_ شيعيان هند (جامعه شناسي و مردم شناسي شيعيان هند).
3_ شيعيان آذربايجان (جامعه شناسي و مردم شناسي شيعيان آذربايجان).
4_ شيعيان عراق (جامعه شناسي و مردم شناسي شيعيان عراق).
5_ شيعيان بحرين (جامعه شناسي و مردم شناسي شيعيان بحرين).
6_ شيعيان پاكستان (جامعه شناسي و مردم شناسي شيعيان پاكستان).
7_ شيعيان افغانستان (جامعه شناسي و مردم شناسي شيعيان افغانستان).
8_ شيعيان لبنان (جامعه شناسي و مردم شناسي شيعيان لبنان).
9_ شيعه در قرن 21 (در 2 مجلد كه يك مجلد آن به آموزه ها و مجلد ديگر به مطالعات تجربي از شيعيان كشورهاي مختلف اختصاص دارد).
10_ جامعه پذيري ديني در ايران.
11_ دين و جامعه پذيري سياسي در ايران.
12_ تاسوعا و عاشورا (در 2 مجلد به شيوه مردم شناسانه كه يك مجلد مربوط به تاسوعا و عاشورا در ايران و مجلد ديگر مربوط به تاسوعا و عاشورا در ميان شيعيان ساير كشورها خواهد بود).
13_ ترجمه كتاب «شيعيان عرب، مسلمانان فراموش شده»، نوشته گراهام فولر و رحيم فرانكه.
اين بخش همچنين متصدي جمع آوري پژوهشهاي صورت گرفته پيش از اين در زمينه آموزه ها و جمعيت هاي شيعي از مراكز دانشگاهي (دانشكده هاي الهيات، حقوق، علوم سياسي و علوم اجتماعي) و سازمانهاي دولتي (وزارت امور خارجه، سازمان فرهنگ و ارشاد اسلامي، مجمع جهاني اهل بيت (عليهم السلام)، صدا و سيما، مركز آمار ايران، وزارت كشور (دفتر استانداريها)، سازمان مدارك علمي كشور و جز آنها) است و مقالات مهم مربوط به عرصه هاي شيعه شناسي را كه در سالهاي گذشته به طور پراكنده در مجلات داخل كشور چاپ شده اند، گردآوري مي كند.
محل مركز مطالعات و تحقيقات شيعه شناسي در قم، و شماره تلفن و دورنگار آن 7748099(0251) است و براي كسب اطلاعات بيشترش مي توان با اين شماره يا با پست الكترونيكي info @ shitlestudies. org تماس گرفت.

مؤسسه دين در دوره علم(1)
Institute of Religion in an Age of Science IRAS

اين مركز كه در سال 1954 در آمريكا پايه گذاري شده است، در معرفي خود به عنوان يك مؤسسه غيروابسته و مستقل اهداف خود را چنين بيان مي كند:
1_ ترويج و ترقي نور و روشنايي در علم معاصر به گونه اي كه باعث سعادت بشر باشد.
2_ تقويت ارتباط بين پيشرفت فكر و انديشه به وسيله علم و افزايش اميد براي بشريت به وسيله دين
3_ تبيين ارزش هاي بشري در جهان معاصر به وسيله درك و شناخت همه اديان و فرهنگ ها
اين مركز با برپايي كنفرانس هاي متعدد و نيز انتشار كتب و مقالات گوناگون از نويسندگان و محققان اديان مختلف همچنين فيلسوفان و انديشمندان همه كشورها، توانسته است گروه قابل توجهي از پژوهشگران را به عنوان اعضاء سامان دهي نمايد.
اين مركز همه ساله كنفرانسي را در آمريكا برگزار مي نمايد، كه در همين راستا در آگوست سال 2003 پنجاهمين كنفرانس اين مركز كه به بررسي اخلاقيات در اقتصاد، اختصاص دارد (Ecomorality) اين مركز برگزار خواهد شد.
اين مؤسسه شامل دو گروه مطالعاتي است يك گروه به فعاليت ها و پژوهش هاي علمي اختصاص دارد كه مي توانند به رشد معنويت بشري كمك كنند و گروه دوم به تحقيقات و پژوهش در زمينه هاي روابط بين اديان و نيز ايجاد اتحاد و پيوستگي ميان پيروان اديان مي پردازد و همچنين گروه هاي تخصصي جهت بحث كردن در زمينه هاي علمي و نيز حضور افراد برجسته علمي در اين گروه ها از ديگر فعاليت هاي اين مركز مي باشد.
آدرس اينترنتي اين مؤسسه عبارت است از:

webmaster@iras.org
www.iras.org

نقش مسجد  در سازمان يابي مسلمانان مقيم انگلستان
دكتر حسن كريميان

كشور پادشاهي انگلستان (United Kingdome) با مساحتي معادل 444110 كيلومتر مربع، جمعيتي حدود 63 ميليون نفر را در خود جاي داده است. با استناد به دايره المعارف بريتانيكا، تا سال 1950 م، تقريباً همه ساكنان اين كشور مسيحي مذهب بودند. از اين زمان به بعد، گروههاي مذهبي متعددي از هند، پاكستان، بنگلادش و ديگر كشورها به اين كشور مهاجرت كردند. روند اين مهاجرت بحدي افزايش داشته است كه هم اكنون، بعد از مسيحيان، مسلمانان با جمعيتي معادل دو ميليون نفر، 17/3 درصد، اصلي ترين اقليت مذهبي ساكن در اين كشورند. هندوها و سيكها نيز به ترتيب در مقام دوم وسوم جاي مي گيرند. [The Encylcopaedia or Britannicaatkins, 12-13]
اگر چه مسلمانان انگليس در تمام مناطق آن پراكنده اند، اما بيشترين آنان در استانهاي مركزي «West Midland» و شمال آن « Westyorkshire» سكونت دارند
مطالعه چگونگي انطباق اين گروههاي مهاجر با محيط جديد، ممكن است توجه محققان علوم اجتماعي را جلب كند. آيا اين مردم همه آداب، سنن و روشهاي زندگي خود را در محيط جديد نيز به اجرا در آورده اند؟ آنان براي اجراي مراسم اجتماعي و عبادي خود از چه مكانهايي استفاده مي كنند؟ پرسش اخير، نقطه عطف تحقيق حاضر است. از اين رو، تلاش خواهد شد با استناد به اطلاعات به دست آمده از مطالعه موردي در دو شهر كمبريج «Cambridge» و برادفورد «Bradford»، روند احداث و توسعه مساجد و نقش اين اماكن در سازمان يابي جامعه مسلمانان انگليس، بررسي شود.

اولين مساجد در كمبريج

شهر كمبريج، در بخش جنوبي انگليس و در فاصله 96 كيلومتري شمال شرقي شهر لندن قرار دارد. نژاد، مليت و سابقه اجتماعي جامعه مسلمانان اين شهر، متفاوت است. بيشتر آنان پاكستاني و بنگلادشي الاصل كه به دين اسلام روي آورده اند، بخشي از اين جامعه را تشكيل مي دهند [Insoll, Archaeology and world Religion, 139].
فروشندگي (مغازه داري) و رستوران داري، شغل اصلي آنان به حساب مي آيد. درصد قابل توجهي از نسل جديد، به عنوان متخصص به امور مختلف اشتغال دارند [CEN, 1995]. در اين شهر دانشگاهي، فعاليت هاي علمي در سطوح دانشجو و استاد، از سوي اين جماعت (مسلمانان) بسيار عالي ارائه شده است [Insoll, Archaeology and world Religion, 139]. وجود دانشگاه و شاخه هاي صنعت و فن آوري برتر در اين شهر، در واقع تداعي كننده اين معناست كه جامعه مسلمانان كمبريج، بيشتر از ديگر شهرهاي با اندازه متوسط، مانند منچستر، با مسيحيان درآميخته اند. با اين حال، فقط مسجد است كه مي تواند جمعيت مسلمانان اين شهر را به عنوان جامعه واحد اسلامي، بازسازي كند و پراكندگي نژادي شان را نيز تحت شعاع قرار دهد.
بر اساس آمار منتشره به سال 1973 م، در اين شهر فقط دو هزار مسلمان سكونت داشتند [CEN, 26 January 1973]. همزمان با رشد جمعيت مسلمانان در 25 سال گذشته، جامعه مسلمانان كمبريج نيز قوياً رشد كرده، و هم اكنون به شاخص در سطح انگلستان ظاهر شده است. به علاوه، همزمان «تعداد مساجد انگلستان نيز از 16 باب در سال 1969م، به 452 باب در سال 1990م رشد كرده است [Nielsen, Muslims in western Europe, 45]. به سال 1972م، 175 نفر از مسلمانان ساكن خيابان «Chesterton Road»، يك خانه معمولي ايواندار را خريدند، و به عنوان مسجد از آن استفاده كردند. از آنجا كه اين ساختمان در اصل واحد مسكوني بود، هيچ ضلع آن به سوي قبله قرار نمي گرفت. به همين علت، براي نماز خواندن چندان مناسب نبود. اين واقعيت، در روزنامه محلي « CambridgeEvenings News» اين چنين منعكس شد: «...نمازگزاران در يك خط موازي با زاويه اي كه به سوي جنوب شرقي است، مي ايستند» [CEN, 6 July 1976]. با اينهمه، مشكل اصلي آن بود كه شوراي شهر، مكرراً مسلمانان را براي استفاده غيرقانوني از خانه مسكوني تحت فشار قرار مي داد [CEN, 12 February and 21 July 1982]. از اين رو، آنان در خيابان «Mawson Road» تالاري خريدند و به عنوان مسجد از آن استفاده شد. اين تالار در اصل، مكان اجراي مراسم مذهبي مسيحيان بود كه بعدها، به خانه بارعام يكي از لردها تبديل شده بود [CEN, 6 September 1982 and 9 June 1988]. از آنجا كه اين بنا تصادفاً به طرف قبله ساخته شده بود، استفاده از آن به عنوان يك مسجد بيشتر ممكن بود. به همين دليل، اين ساختمان در سال 1982م، به طور رسمي به عنوان مسجد معرفي و نشانه گذاري شد. به علاوه، به دليل آنكه وسعت تالار امكان بهره گيري از آن را در اجراي مراسم اجتماعي مانند، جشنها و اعياد فرهم مي كرد و طبقه دوم آن نيز از قبل براي تجمع بانوان احداث شده بود، بعدها به عنوان مركز اسلامي ابوبكر صديق « Abo Bakr Siddig IslamicCenter» ناميده شد. با خريد و الحاق تدريجي بناهاي مجاور، بتدريج به گونه اي بر وسعت آن افزوده گرديد، كه مسجد فعلي معادل 5/1 برابر تالار اوليه وسعت يافته است.

مساجد اوليه در برادفورد

نمونه اي ديگر از نخستين مساجد احداث شده در انگلستان، در شهرستان برادفورد شناسايي شده است. اين شهرستان با جمعيتي معادل 600 هزار نفر، در ايالت يوركشاير «Yorkshire» قرار دارد. بر اساس آمار منتشره از سوي شوراي شهر برادفورد، تا سال 1990م قريب 90 هزار نفر مسلمان در اين شهر سكونت داشتند [BMC, Strategic Management]. از اين تعداد، 70 هزار نفر پاكستاني و بقيه هندي، بنگلادشي يا از ديگر كشورهاي اسلامي اند. ازدياد جمعيت مسلمانان در بخشهاي مركزي اين شهر، به اندازه اي است كه مالكان انگليسي، به ناچار بناهاي خود را مي فروشند، و شهر رابه سوي مناطق حومه اي ترك مي كنند. بر اساس گزارش مستند مركز اسلامي برادفورد «Muslim Association of Bradford» تقريباً 60 درصد ساكنان مناطق شهري را مسلمانان تشكيل مي دهند. درصد عمده اي از اين جمعيت، حنفي مذهبند، همچنين، قريب 250 خانواده شيعه مذهب، در اين شهر سكونت دارند.
بر اساس اسناد موجود در مركز اسلامي برادفورد، در سال 1955م مسلمانان اين شهر، ساختمان شماره 30 را - كه يك واحد مسكوني قديم در خيابان «Howard Street» بود - خريدند، و از آن براي انجام دادن فرايض ديني استفاده كردند. خوشبختانه، اين بنا و بناهاي مجاور آن، در جهتي احداث شده بودند كه يكي از اضلاع آنها، با محور قبله انطباق داشت.
از اين رو، به تدريج واحدهاي مسكوني با پلاكهاي 24، 26، 28 و 32 كه به آن متصل بودند، خريده و از درون به هم مرتبط شدند.
از آنجا كه تمام بناهاي خريداري شده در دو طبقه ساخته شده بودند، شكل اولين مسجد شهر نيز به صورت دو طبقه درآمد با توجه به اينكه اين بناها در بافت تاريخي شهر «Consevation area» قرار داشتند، مرمت و تبديل نماي آنها به يك مسجد اسلامي، به دليل اعمال محدوديتهاي حفاظتي از سوي شوراي شهر، بدون اجرا باقي ماند.
نكته حايز توجه اين است كه مسلمانان اين شهر مانند مسلمانان كمبريج، پس از چند سال از تأسيس مسجد، براي تشكيل «اتحاديه مسلمانان برادفورد» در همين مكان اقدام، و پس از اخذ مجوز از شوراي شهر، تابلوي آن را در كنار تابلوي مسجد نصب كردند.
بتدريج، اين اتحاديه واحدهاي مشابهي را در ديگر مناطق مسلمان نشين شهر خريد، و آن ها را به مسجد تبديل كرد. از جمله اين بناها، ساختماني قديم - ساخته شده به سال 1898م - در خيابان «Margatate Road» است، كه امروزه با نام مسجد نورالاسلام ناميده مي شود.
روند تبديل بناهاي مسكوني، كارگاهها يا حتي كليساها به مساجد و همچنين احداث مساجد جديد با مشخصات مساجد شرقي، به گونه اي افزايش يافته است كه در كتاب راهنماي مسلمانان انگلستان، انتشار يافته به سال 2001م، نام و مشخصات 40 مسجد در اين شهر، ثبت رسيده است [Muslim Community, Muslim Directory, 180-183].
بدون ترديد، افزايش تعداد مساجد در اين كشور، نتيجه فعاليت اتحاديه هاي اسلامي است كه مانند دو مورد مطالعه شده، در اولين مساجد شهرها تأسيس شده اند. اين اتحاديه ها با تشكيل جلسات متعدد، دعوت مسلمانان و اخذ آرا و حمايتهاي آنان، امور اجتماعي آنان را سازمان مي دهند. اين امور، طيف وسيعي از وظايف را شامل مي شود، كه توسعه مساجد، در رأس آنها قرار دارد.

نتيجه

مكان عبادي مسلمانان در انگلستان، تا حدي متفاوت با آنچه در سرزمينهاي اسلامي رايج است، با محدوديتهاي موجود و شرايط زيست آنان هماهنگ شده است. تعداد قابل توجهي از مساجد انگلستان، به ويژه مساجدي كه در سالهاي نخستين مهاجرت مسلمانان به اين كشور احداث شده اند، در اصل كاربري ديگري داشته اند. به همين علت، اين مساجد، گنبد، مناره، ايوان و حتي محراب ندارند.
نكته مهم ديگر، نقش اين مكانهاي عبادي در گردهمايي و سازمان يابي مسلمانان در چارچوب اتحاديه هاي اسلامي است.
بديهي است كه در كشورهاي صنعتي مانند انگلستان، فقط مسجد مي تواند در ايجاد ارتباط مداوم و منظم بين مسلمانان مؤثر باشد. از اين رو، به نظر مي رسد كه مسلمانان مقيم اين كشور با درك صحيح نقش كليدي مسجد در ايجاد پيوند مسلمانان، اتحاديه هاي اسلامي خود را در درون اين بناها سازمان داده و با اعمال برنامه هاي گوناگون تعداد مساجد را در سطح قابل توجهي بيشتر كرده اند.

1_ اخبار دين، شماره 8.
 

منبع : دبیرخانه دین پژوهان کشور
 نظرات کاربران 
نام و نام خانوادگی لطفا نظرتان رو درباره این مطلب وارد نمایید*
پست الکترونیکی
لطفا عبارت بالا را وارد نمایید(سیستم نسبت به کوچک یا بزرگ بودن حساس نمی باشد)

تازه ترین مطالب
نشاني: قم، خیابان شهید فاطمی (دورشهر) بین کوچه 21 و 23 پلاک 317
تلفن: 37732049 ـ 025 -- 37835397-025
پست الکترونيک : info@dinpajoohan.com
نقل مطلب با ذکر منبع آزاد است
کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به دبیرخانه دین پژوهان کشور می باشد