العربی   اردو   English   فارسی درباره ما     تماس با ما     اعضای موسسه
چهارشنبه 22 آذر 1396
تلگرام  اینستاگرام  آپارات  گوگل پلاس دین پژوهان  ایمیل دین پژوهان
کد : 13590      تاریخ : 1393/11/8 11:30:12      بخش : متن خبرنامه دین پژوهان print
كتابشناسى دين‏ پژوهى‏ خبرنامه دين پژوهان ـ شماره 14 ـ سال سوم شماره 2 - آبان 1382
كتابشناسى دين‏ پژوهى‏

 

اندر باب اجتهاد (درباره كارآمدى فقه اسلامى در دنياى امروز)

جستارهايى از: عبدالكريم سروش، حسينعلى منتظرى، سعيد عدالت‏نژاد، جعفر سبحانى، احمد عابدينى و محمد مجتهد شبسترى / ناشر: طرح نو/ تاريخ انتشار: 1382

در كتاب اندر باب اجتهاد تصويرى از دو نوع نگاه و دو نوع روش در اجتهاد اسلامى ترسيم شده است. اين كتاب با طرح اختلاف ديرينه اشاعره و معتزله در تاريخ كلام اسلامى به بازخوانى اين دو نظرگاه در اجتهاد پرداخته و نمود آن در روزگار معاصر را با عنوان دو گرايش در اجتهاد تقسيم‏بندى كرده است كه عبارتنداز: طرفداران اجتهاد «نقل محور» و پيروان اجتهاد «عقل محور».
در اجتهاد نقل محور اعتقاد بر اين است كه چون خداوند از طريق پيامبر و به نظر شيعه، امامان معصوم همه آنچه را بايد بگويد گفته است، ديگر حاجتى به تفكر و عقل بشرى در اين قلمرو نيست. شريعت را بايد آموخت و در آن غور كرد و از عقل نيز در اين تأمل و هماهنگ ساختن متون و تفاسير آن بهره جست. يعنى عقل ابزارى است براى فهم بهتر متن و رفع و رجوع تعارضهاى اوليه آن.
در اين اجتهاد، تفاوت محسوسى در روش ميان اهل سنت و شيعيان وجود ندارد.
در اجتهاد عقل محور در قلمرو فقه، عقل به عنوان منبع مستقل براى صدور حكم به رسميت شناخته مى‏شود. اين روش چند خصيصه بارز دارد كه عبارتنداز:
1. توجه جدى به تأثير مؤلفه زمان و مكان در فرآيند استنباط؛ 2. هر حكمى كه با عدالت سازگار نباشد قابل طرد است؛ 3. پايبندى به تمام لوازم علماى اصولى؛ 4. جايگزين كردن فرآيند استنباط جمعى به جاى تكروى شخصى و 5. حفظ ميراث فرهنگ اسلام از طريق تفسير و بازخوانى مؤلفه‏هاى آن.
از منظر طرفداران اجتهاد عقل محور، با شرايط جهان امروز باب اجتهاد نقلى مسدود شده و اگر بخواهيم تصديق عقل‏پذير بودن آموزه‏هاى اسلامى را استمرار بخشيم و مسائل فردى و اجتماعى انسان امروز را مورد توجه قرار دهيم نمى‏توانيم به اجتهاد نقل محور تكيه كنيم.
در اين كتاب مقالات حسينعلى منتظرى، جعفر سبحانى و احمد عابدينى در جايگاه دفاع از اجتهاد «نقل محور» قرار دارد و در برابر آن مقالات عبدالكريم سروش، محمد مجتهد شبسترى و سعيد عدالت‏نژاد در موضع دفاع از ديدگاه «عقل محور» قرار گرفته است.

جامع‏ترين فرهنگ موضوعى‏ تفاسير قرآن‏

جامع‏ترين فرهنگ موضوعى 20 دوره از تفاسير قرآن كريم از سوى گروه دايرةالمعارف مركز فرهنگ و معارف قرآنى در قم منتشر شد. حجت الاسلام مصطفى محامى، مسئول اين مركز، با اعلان اين خبر به ايسنا گفت: (هدف از تهيه اين معجم، گرد آورى و سامان دهى پژوهشهاى مفسران در حوزه‏هاى معرفتى مختلف براى سهولت دستيابى به انبوه اطلاعات طبق استانداردهاى كشور و جهان است.) وى افزود: (در مرحله نخست اين طرح كه از سال 69 آغاز شد، 20 دوره از تفاسير اهل سنت در 3000 عنوان اصلى و 34 هزار عنوان فرعى موضوع نگارى شده و به صورت نرم‏افزار در دسترس پژوهشگران قرار گرفته است. بخش دوم اين معجم نيز شامل تفاسير موضوعى، با استفاده از تجربه‏هاى گذشته، هم اكنون در دست تهيه است.) مسئول مركز فرهنگ و معارف قرآنى خاطر نشان كرد: (موضوع نگارى 104 جلد از 406 جلد تفسير موجود انجام شده است، و انتظار داريم اين طرح در سال جارى تكميل شود.)

علم و دين: آيا سازگارند؟
andScience:theyArereligion

compatibleگردآورنده: پاول كرتس (KurtzPaul) / ناشر: BooksPrometheus / تاريخ انتشار: آوريل 2003 / 368 صفحه‏

بخش عمده مقالات اين كتاب، مكتوبات ارائه شده در كنفرانسى است كه دو سال پيش در آتلانتا برگزار شد. سخن اصلى بيشتر مقالات اين مجموعه اين است كه علم و دين هيچ‏گاه با يكديگر سازگارى نداشته‏اند و از اين به بعد نيز نخواهند داشت. نويسندگان مقالات مهم اين مجموعه عبارتند از: دنيل دنت «Dawkins
Daniel)Richard)Dennett و آرتور سى كلارك (ClarkeArthur.C) كه مقالاتى در باب نظام احسن، نظريه‏هاى مربوط به خلقت و زيست‏شناسى اجتماعى ارائه كرده‏اند.
استيون وينبرگ (WeinbergSteven)، برنده جايزه نوبل در فيزيك، در مقاله خود اظهار مى‏كند كه گفت‏وگو ميان علم و دين به هيچ وجه نمى‏تواند سودمند و قرين به توفيق باشد: «چون علم، اين امكان را براى مردم فراهم مى‏كند كه بى‏دين باشند». پاول كرتس مدعى است كه علم و دين به نحو حداقلى با يكديگر سازگارى دارند چون در حالى كه علم مى‏كوشد فهم و دركى از جهان بيكران و اسرارآميز ارائه دهد، دين مى‏خواهد «شعر وجودشناختى مهيجى» از آن بسرايد كه محصول قدرت تخيل بشر است و سروده مى‏شود تا آدمى عشق و اميد خويش را حفظ كند و در عين حال بر ترس و ترديد و بلاتكليفى فائق آيد.
پاول كرتس، ويراستار كتاب، استاد بازنشسته فلسفه از دانشگاه سانى در بوفالو است. او چند سال قبل نهادى با عنوان «كميته بررسيهاى علمى درباره ادعاهاى ماوراى علمى» تأسيس كرد. كرتس تاكنون چندين كتاب درباره الهيات و شكاكيت نوشته است.

بنيادگرايى در يهوديت، مسيحيت، اسلام، به كدام سو؟

الاصوليه فى الشرائع السماويه الثلاث، اليهوديه، المسيحيه، الاسلام، الى أين؟ / تأليف: موفق العطار / ناشر: مؤسسه الايمان، بيروت، دارالرشيد، دمشق / تاريخ انتشار: 2002 / 288 صفحه‏

اين كتاب به مفهوم بنيادگرايى مى‏پردازد؛ واژه‏اى كه اينك در دو معناى متفاوت به كار مى‏رود: يكى به معناى لغوى كه به معناى بازگشت به اصل و ريشه است و ديگرى مفهومى كه بيشتر در غرب به كار مى‏رود و آن افراط و سخت‏گيرى در التزام به احكام و سنتهاى دينى است.
مولف در اين كتاب با دقت بسيار و روشى علمى، نمونه‏هايى از بنيادگرايى دينى ارائه كرده كه در قالب برنامه‏هاى مختلف و با نامهاى گوناگون همچون حزب، گروه، دسته، جنبش، سازمان، جبهه، فرقه و.. در مناطق و كشورهاى مختلف جلوه كرده و مى‏كند.
مطالب اين كتاب بر محور سه دين آسمانى يهوديت، مسيحيت و اسلام استوار است.
در بخش بنيادگرايى يهودى، انواع و گرايشهاى كهن و جديد آن بويژه آن دسته از گرايشهايى كه رنگ و بوى سياسى يافته، همچنين جناحهاى معارض با اين نگرش مطرح شده است.
در اين بخش نويسنده بنيادگرايى و جريان تندروى يهودى پرداخته؛ جريانى كه در دوران معاصر موجب روى كار آمدن شخصيتهايى افراطى همچون اريل شارون در اسرائيل شده است و با تبيين مكتبها و گرايشهاى بنيادگرايانه يهود در طول تاريخ، يادآور شده كه بنيادگرايى در يهوديت از با سابقه‏ترين اشكال بنيادگرايى‏هاى دينى است.
در بخش دوم بنيادگرايى مسيحى و نقطه تلاقى آن با بنيادگرايى يهودى مطرح شده است.
در اين بخش مؤلف با يادآورى اين نكته كه براى اولين بار پروتستان‏هاى آمريكايى خود را بنيادگرا ناميدند تا خود را از ديگر پروتستان‏ها كه پايبند به الزامات دينى نبودند، جدا كنند، نگاهى ويژه به افراطيان مسيحى در ايالات متحده امريكا دارد كه به اعتقاد نويسنده تا حد زيادى با تندروهاى يهودى همفكرند و دليل اساسى اين نزديكى فهم نادرست آنان از تورات است كه بعضاً براى آن اهميتى بيش از انجيل قائلند. و به همين دليل حق يهوديان را در بازگشت به سرزمين مقدس، حق الهى مى‏پندارند و نزاع و جنگ با يهوديان را در اين خصوص، مقابله با مشيت و خواست خداوند به حساب مى‏آورند. همچنين در اين بخش، توجه خاصى به ديگر ويژگى بنيادگرايى مسيحى در ايالات متحده امريكا شده و آن تعصب شديد و برخورد تبعيض‏آميز آنان با فرهنگها و نژادهاى مختلف است كه موجب شكافها و مشكلات اجتماعى پيچيده‏اى در داخل خود ايالات متحده امريكا شده است.
در بخش بعدى كتاب به بنيادگرايى اسلامى، ويژگى‏ها، نشانه‏ها و انگيزه‏هاى آن، جريانهاى بنيادگراى اسلامى از حسن البنا و اخوان المسلمين و جماعت‏التكفير و الهجره و جنبشهاى بنيادگراى اسلامى معاصر با انگيزه مقاومت در برابر تجاوز اسرائيل پرداخته مى‏شود.
در اين بخش نويسنده به اصول‏گرايى اسلامى توجه كرده و دلايل رويكرد افراطى به آموزه‏هاى اسلام و كاربرد خشونت براى تأمين اهداف را بر شمرده است.
در پايان اين بخش مؤلف متذكر مى‏شود كه حركتهاى بنيادگرايانه اسلامى همچون ديگر حركتهاى مشابه در ديگر اديان، وقتى از تحقق اهداف و آرمانهاى خود از راه‏هاى مسالمت‏آميز و دمكراتيك مأيوس مى‏شدند و راه گفت‏وگو با حكومتها يا ديگر مراكز قدرت را بسته مى‏ديدند، به خشونت روى مى‏آوردند، هر چند چنين رويكردى بدون ترديد به زيان مصالح عمومى تمام مى‏شود. همچنين مؤلف يادآورى كرده است كه اين سه دين آسمانى بيش از هر زمان ديگرى نيازمند اعتدال و دورى از افراط در اعتقادات دينى‏اند، به اين دليل كه ميانه‏روى در اصول مسلم و پذيرفته شده در ديدگاه رشد يافته عقلا، تنها راه رهايى از برخوردها و كشمكشها ميان اديان است؛ كشمكشهايى كه خاطره تاريخ هزينه سنگين آن را به ياد سپرده است.
موفق‏العطار، نويسنده اين كتاب، مسلمانى مقيم امريكاست و در كتاب خود كوشيده با دقت بالاى علمى، اين تحقيق را با آوردن نمونه‏هايى واقعى از بنيادگرايى در اين سه دين بزرگ آسمانى پربار سازد؛ نمونه‏هايى كه به كشورهاى مختلف مرتبط مى‏شود و هر يك با برنامه‏هاى متعدد و در زير پرچمهاى گوناگون به فعاليت مى‏پردازند. و اين تلاش موجب شده اين كتاب به عنوان كتابى مرجع و مجموعه‏اى تخصصى مطرح باشد.
جهانى شدن و دين (1)

دبيرخانه دين‏پژوهان كشور

جهانى شدن و دين؛ فرصت‏ها و چالش‏ها/ دبيرخانه دين‏پژوهان كشور/1382، 351 صفحه.
جهانى شدن و دين؛ جهان‏گرايى و جهانى‏سازى/ دبيرخانه دين‏پژوهان كشور/1382، 134 صفحه.

چهارمين كنگره دين‏پژوهان كشور با عنوان «دين و جهانى شدن؛ فرصت‏ها و چالش‏ها» 18 ارديبهشت 1382 در شهر قم برگزار شد. مباحث نشست‏هاى مقدماتى و استانى كنگره در قم، شيراز و مشهد در سال 1381 برگزار شد كه مباحث مقدماتى در كتابچه‏اى با عنوان «جهانى شدن و دين؛ جهانى‏گرايى و جهانى‏سازى» توسط دبيرخانه دين‏پژوهان كشور در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى به چاپ رسيد.
اولين مقاله چاپ شده از عليرضا شجاعى‏زند عضو هيأت علمى دانشگاه تربيت مدرس با عنوان «دين و جهانيت، جهانى شدن، جهانى سازى و جهانى‏گرايى» است. مؤلف سعى كرده در ابتدا چهار مفهومى را كه در عنوان مقاله آمده تشريح كند. سپس به ارزيابى و بررسى نسبت دين به طور عام و اسلام به طور خاص با اين مفاهيم چهارگانه بپردازد.
جهانيت(Globality) «واقعيتى است مربوط به اشباع كمى جهان و افزايش ارتباط و بستگى آحاد و اجزاى تشكيل دهنده‏ى آن به هم، در عين حال بدون شكل‏گيرى «ذهنيتى» راجع به اوضاع جديد و رسوخ آن در باور بخش قابل توجهى از مردمان، به تحقق عينى خويش نمى‏رسد.»
جهانى شدن (Globaliztion) مربوط به ادبيات نظرى است كه در مورد جهانيت شكل گرفته است كه «به تبيين علل و عوامل پديدآورنده بپردازد.»
جهانى‏سازى (Globalizing) ادبياتى كه سطح تئوريك را رها كرده در سطح راهبردى به تشريح اين پديده مى‏پردازد در جهانى‏سازى جاى مى‏گيرد و بالاخره جهانى‏گرايى (Globalism) ايدئولوژى مدافع راهبردهاى مؤثر در تسريع فرآيند جهانى شدن را گويند.
نويسنده در ادامه اديان را از حيث محدوده جغرافيايى و اقليمى كه تحت پوشش داشته‏اند به چهار دسته اديان محلى، اديان قومى، اديان ملى و اديان جهانى تقسيم مى‏كند.
از تقاطع چهار دسته دين فوق و چهار مفهوم ذكر شده يك ماتريس با 16مؤلفه به وجود مى آيد. رابطه بين دين جهانى اسلام با مفاهيم جهانيت، جهانى شدن، جهانى سازى و جهانى‏گرايى در ادامه مقاله توضيح داده مى‏شود.
پديده جهانيت براى آيين جهانى اسلام با توانايى زائدالوصفش در انطباق و همراهى با اقتضائات بيرونى بيش از آن كه تهديد كننده باشد، فرصت‏ساز است. اسلام با «جهانى شدن» از آن حيث كه نظريه‏اى است، هيچ نسبتى ندارد. مهم‏ترين نقاط برخورد پديده جهانى و اسلام همين جهانى‏سازى و جهانى‏گرايى است كه بخش عمده مقاله به اين مطلب اختصاص يافته است.
روندهاى محتمل جهانى‏شدن در هويت، همبستگى اجتماعى، اقتصاد، توسعه، دموكراسى جهانى، عدالت، بازار و مسئوليت‏پذيرى مورد توجه مؤلف قرار گرفته است. چالش‏هاى پيش روى اديان و به خصوص اسلام بدين گونه فهرست شده است: فرد در برابر جمع و در برابر نوع، فردگرايى صورى در برابر فرديت انسانى، نخبه‏گرايى و فراموش كردن عامه مردم، توجه به بيرون به بهاى غفلت از درون، لطمه ديدن خودگردانى و دموكراسى، اضمحلال خانواده، هويت جويى، وحدت متكثر، مسأله توسعه، برابرى‏طلبى، دولت حداكثرى، مطالبه مشاركت، بنيادگرايى و....
«چالش دين و جهانى شدن» از سيدمحمد حسن حجازى دومين مقاله اين مجموعه است. نويسنده در اين مقاله سعى دارد كه به معناى دو مفهوم دين و جهانى شدن بپردازد، وجوه گوناگون آن را مشخص كند، سپس با نگاهى به تفكر شيعى نسبت آن را با جهانى‏شدن نشان دهد.
وى براى فهم مسأله، دين را به دوگونه كنش‏گر و كنش‏پذير تقسيم مى‏كند(ص‏77) دين كنش‏پذير به پذيرش يا رد مظاهر مدرنيته مانند نهادهاى سياسى مدرن (مجلس، انتخابات و...) يا مفاهيم حقوقى‏فلسفى چون آزادى بيان، مخالفان مذهبى، حقوق بشر، زنان و اقليت‏هاى مذهبى مى‏پردازد. دين كنش‏گر يكى از جلوه‏هايش بنيادگرايى است كه نوعى كنش‏گرى در برابر يكسان‏سازى فرهنگى و هويتى در سطح جهان به شمار مى‏رود.
عناصرى مانند عقلانيت، اجتهاد، نظريه عدالت، جهاد، مهدويت، تئورى ولايت فقيه، فرازمان و مكان بودن پيام تشيع، شيعه را به لحاظ تئوريك به دينى كنش‏گر تبديل مى‏سازد.
مقاله سوم از مجيد موحد عضو هيأت علمى دانشگاه شيراز با عنوان «رويكرد جامعه‏شناختى به فرآيند سكولاريزاسيون در عصر جهانى شدن» است. سؤال محورى و اصلى مقاله در مورد جايگاه دين در جوامع جهانى شده است.
فرآيند مدرن‏سازى، در جوامع با عناصرى مانند عقلانيت، فردگرايى، تكثرگرايى دينى، شهرنشينى و صنعتى‏شدن همراه است كه اينها خود از عوامل مؤثر بر دنيوى‏سازى مى‏دانند.
منتقدان نظريه‏هاى سكولاريسم با بروز و گسترش جنبش‏هاى مذهبى و بنيادگرايى دين اين نظريات را فاقد توانايى براى تحليل پديده‏هاى مذهبى مى‏دانند.(ص‏105) و فرمول‏بندى جديد تئوريكى پيشنهاد مى‏كنند كه به عنوان تئورى‏هاى نئوسكولاريسم مشهور است.
نويسنده در بخش سوم مقاله، جهانى شده و سكولاريزاسيون را در كنار هم مورد بررسى قرار مى‏دهد «رشد فردگرايى در جريان جهانى شدن مى‏تواند به عنوان يكى از راهكارهاى تقويت سكولاريزاسيون در عصر جهانى محسوب گردد. از سوى ديگر فردگرايى در ارتباط با مذهب خود نيز زمينه‏ساز ايجاد يك تكثرگرايى دينى مى‏گردد كه اين تكثرگرايى با فرآيند سلب تمركز مذهبى و لغو انحصار يك سازمان بر امور مذهبى، در تقويت روند دنيوى‏سازى مؤثر واقع مى‏گردد. تكثرگرايى دينى، هم از فردگرايى تأثير مى‏پذيرد و هم فردى‏سازى دينى را تشديد مى‏نمايد» نظريه مقابل سكولاريزاسيون نظريه خصوصى سازى دين است كه نه مدعى حذف دين و نه مدعى فقدان تأثير مذهب در حوزه عمومى زندگى است: با ايده خصوصى سازى، رشد روزافزون جنبش‏هاى مذهبى و بنيادگرايى تبيين مى‏شود. هابرماس اين دوران را دوران پست سكولاريسم مى نمايد.
مقاله بعدى توسط جليل مسعودى‏فر، عضو هيأت علمى دانشگاه پيام نور بجنورد با عنوان حفظ فرهنگ ايرانى - اسلامى در فرآيند جهانى شده به رشته تحرير درآمده است: مؤلف پس از ذكر مقدمه‏اى به نقش و جايگاه اسلام در عرصه جهانى و نقش ايرانيان در عرصه جهانى مى‏پردازد. وى در قسمت نتيجه‏گيرى آورده است:
«اولاً مسلمانان نمى‏توانند در مقابل جهانى شدن بايستند زيرا توان مقابله با آن را در ابعاد نظامى و فرهنگى ندارند، ثانياً گوشه‏گيرى و انزاواطلبى با توجه به گسترش ارتباطات و پيشرفت رسانه‏هاى جمعى، نه ممكن است و نه منطقى. پس تنها راه‏حل، مشاركت فعال در جريان جهانى شدن است، ضمن اين كه بايد هويت دينى خود را حفظ كنند.»
«اسلام جهانى شدن» عنوان مقاله عبدالحميد آكوچكيان پژوهشگر علوم اسلامى حوزه علميه قم است.
نويسنده در اين مقاله به بررسى جهانى شدن و آينده جهان اسلام مى‏پردازد؛ «از ويژگى‏هاى جهانى شدن كنونى اين است كه اين روند در شرايطى اتفاق مى افتد كه پيشرفت‏هاى ما در كنترل يك تمدن الحادى است و در نتيجه فرهنگ الحادى نيز در حال گسترش است» «موج فعلى جهانى شدن بى‏نهايت سريع، كلى و غيرمذهبى است» مؤلف به تهديدها و فرصت‏هاى ناشى از فرآيند جهانى شدن نيز نظرى مى‏افكند. در بخش انتهاى مقاله تحت عنوان «رويارويى» اين سؤال را مطرح مى‏كند: «براى دستيابى به يك نوزايى منطقى و فرهنگى، سياسى و اجتماعى در جهان معاصر اسلام و در وضعيت جهانى شدن، چه بايد كرد؟ مسلمانان بايد دريابند كه اسلام يگانه راه‏حال موجود براى نجات تمدن جهانى است. ما بايد ارزش‏هاى موجود در سنت‏هاى اسلامى خود را با روحيه‏اى فعال به حركت درآوربم.»
در مقاله «جهانى شدن و پويايى انتظارات از دين» از سيدكاظم سيدباقرى اين سؤال مطرح مى‏شود كه اديان و به ويژه دين اسلام در دوره اجتناب‏ناپذير و فراگير جهانى شدن چه سرنوشتى خواهند داشت؟ به نظر او سه نگرش بدبينانه، خوش‏بينانه و خردورزانه درباره رابطه دين و جهانى شدن وجود دارد. مطابق نگرش ميانه و خردورزانه برخى مفاهيم پويا مانند «آرامش و معنويت» و «ارزش‏هاى ثابت اخلاقى» در همه اديان وجود دارد كه در جهان مدرن نيز انسان به آنها احتياج دارد.
پويايى در دين اسلام نيز با فطرت، اجتهاد و فهم مقتضيات زمان و مكان و آموزه‏هاى انعظاف‏ناپذير و عقلانى به دست مى‏آيد.
هفتمين مقاله از سيدعبدالقيوم سجادى عضو هيأت علمى دانشگاه باقرالعلوم قم با عنوان «حكومت جهانى اسلام و جهانى شدن» است. در اين نوشتار اين سؤال مطرح مى‏شود كه جهانى شدن با حكومت جهانى اسلام چه نسبتى برقرار مى‏كند؟
سجادى پس از تشريح ويژگى‏هاى جهانى شدن مهمترين ويژگى‏هاى حكومت جهانى اسلام را اين گونه فهرست مى‏كند.
1 - پيشرفت برق‏آساى علوم‏
2- توسعه اقتصادى به همراه عدالت اجتماعى‏
3 - حاكميت جهانى‏
به نظر نويسنده «جهانى شدن داراى دو رويه ايدئولوژيك و تكنولوژيك است از نظر ايدئولوژيك نسبت جهانى شدن و حكومت جهانى اسلام را رابطه تعارضى و انز نظر تكنولوژى عدم تعارض و همراهى تشكيل مى‏دهد» «از تكنولوژى ارتباطى جهانى شدن مى‏توان در راستاى جهانى‏نمودن فرهنگ و تعاليم اسلامى بهره گرفت و منطق قدرتمند و سازگار با فطرت اسلام را در اكناف عالم انتقال داد.»
محمدجواد شجاعى شكورى نويسنده هشتمين مقاله با عنوان «دين در عصر جهانى شدن» است.
وى از سه منظر منتقدان و موافقان جهانى شدن و قرآن به فرجام دين مى‏پردازد.
«بررسى فرآيند جهانى شدن و نگرش دين» از محمدحسين جوادى عنوان مقاله بعدى است. در ابتدا مؤلف به واژه‏شناسى جهانى شدن، تعريف آن، جهانى شدن و بحران معنان، جهانى شدن و دين‏جهانى مى‏پردازد. شركت‏هاى چند مليتى، اخلاق جهانى، تفاوت‏هاى اديان، جهانى شدن يا بومى‏گرايى، عواقب منفى اقتصادى جهانى‏سازى، سير تاريخى نگرش غرب به چهانى‏سازى و تحول آن، گفت‏وگوى تمدن‏ها، صلح جهانى، نسبت دين و خشونت، دين پژوهان، برابرى و عدالت شرط صلح جهانى و چالش‏هاى ميان جهانى شدن و اديان از ديگر بخش‏هاى مقاله جوادى است. نويسنده بدون نتيجه‏گيرى مشخصى مقاله خود را با جدولى از سهم 40 كشور در صادرات جهانى در سال 1995 به پايان مى‏برد.
آخرين مقاله در دفتر اول از مصطفى جمالى با عنوان «نظام سرمايه‏دارى، جهانى‏سازى و عرفى‏سازى» است. «در اين نوشتار ابتدا نظام سرمايه‏دارى مدرن فى الجمله مورد بررسى قرار مى‏گيرد و سپس علل و راهكارهاى نظام سرمايه‏دارى در جهانى سازى مطرح مى‏گردد و در آخر با توجه به تجربه درونى نظام سرمايه‏دارى از حيث عرفى سازى جوامع غربى [دين مسيحيت‏] راهكارهاى پيشنهادى صاحبان فكر و انديشه مدرن براى عرفى سازى جوامع ديگر مخصوصاً جامعه اسلامى ايران بررسى و سپس راهبردهاى مقابله با اين حركت بيان مى‏گردد.»
به نظر نويسنده دين اسلام به سبب ويژگى‏هاى خاص خود كه همان «خاتميت» و «جامعيت» است هيچ‏گاه مانند دين مسيحيت تن به عرفى شدن نخواهد داد. لازم است براى تحقق «تمدن اسلامى»، «حوزه‏هاى علميه» در پى ايجاد «فقه كلان و توسعه»، «دانشگاه‏هاى اسلامى» در پى توليد علوم انسانى و تجربى مبتنى بر جهانى‏بينى جامعه‏شناسى و انسان‏شناسى متخذ از دين باشند و همچنين «نظام اجرايى» هم، «مدل‏هاى توسعه سياسى، فرهنگى، اقتصادى» جامعه اسلامى را حول محور غلبه اسلام در درگيرى با نظام مادى جهانى ارائه دهد. اگر اين سه نهاد به وظايف خود عمل نكنند قدرت معمارى «تمدن اسلامى» از جامعه اسلامى سلب مى‏گردد.

قرآن و تورات‏ موارد اختلاف و اتفاق؟

القرآن و التوراه أين يتفقان و أين يفترقان؟ / مؤلف: حسن الباش / ناشر: دار قتيبه، دمشق / تاريخ انتشار: 2002 / 2 جلد / 845 صفحه‏

در مطالعه تطبيقى اديان، بدون ترديد كارآمدترين روش، مقارنه و مقايسه متون دينى با يكديگر است چرا كه در پرتو چنين مطالعه‏اى است كه مى‏توان اميدوار بود مطالعه‏اى با منطق علمى و واقعى و غير متأثر از تمايلات و تعصبها تحقق يابد.
اولين تأليف دكتر حسن الباش با عنوان قرآن و تورات كه به عنوان پايان‏نامه كارشناسى ارشد ارائه شده، از نخستين كتابهايى از اين دست است كه در جهان عرب منتشر شده است. نويسنده در مطالعه تطبيقى اديان به متون اصيل دينى مراجعه مى‏كند تا بتواند ميان آنچه با تاريخ و تحليل علمى موافق است و آنچه با آن سازگار نيست تفاوت قائل شود.
مباحث اين كتاب كه تاكنون دوبار و براى آخرين بار در سال گذشته در دو مجلد نشر يافته، به قرار زير است:
جلد اول را مقدمه‏اى درباره علم مقارنه و مطالعه تطبيقى اديان به عنوان ضرورتى قطعى در زمان ما آغاز مى‏شود و به دنبال آن تمهيدى درباره تورات، صحت و تاريخ آن آمده است. سپس در شش فصل به ترتيب به اين موضوعات پرداخته مى‏شود:
شكل‏گيرى تورات و حقايق قرآنى در اين زمينه، داستان آدم تا طوفان نوح، پيامبران اوليه، غيبت يوسف تا پيامبرى موسى، دوره بعد از موسى و سموئيل تا داود و سليمان.
همچنين در پايان اين جلد، در ضميمه‏اى از گذشته و حال يهوديان و تراژدى اشغال فلسطين در دوران معاصر سخن به ميان آمده است.
جلد دوم كتاب نيز با مقدمه‏اى درباره علم مقارنه و مطالعه تطبيقى اديان آغاز مى‏شود و در آن به تكامل اين مفهوم در گذر تاريخ، روش تطبيق متن با متن و راهيابى اساطير به عقايد يهود توجه شده است. مباحث اصلى جلد دوم نيز در دو بخش اساسى تنظيم شده:
بخش اول به بررسى عقايد اختصاص يافته كه در شش فصل آن مباحث زير آمده است: عقايد مربوط به تاريخ، سير تحول تصور خداوند در ميان يهوديان، نبوت و مفهوم آن از ديدگاه قرآن و تورات، موجودات ماوراءالطبيعه از ديدگاه قرآن و تورات، مرگ، رستاخيز، بهشت و جهنم از ديدگاه قرآن و تورات و سير تحول عقيده يهوديان با تأثيرپذيرى از احبار و فلاسفه.
بخش دوم هم به عبادات و معاملات مى‏پردازد كه سرفصل‏هاى آن به اين شرح است: پيش درآمدى در تاريخ عبادات و معاملات نزد مردمان منطقه، معبد و عبادت يهوديان در تورات و قرآن، حال و هواى عبادت، نماز و اعياد يهوديان، احكام شخصى در يهوديت، مجازاتها در شريعت توراتى و قرآنى، حقوق انسان يهودى و نحوه تعامل با ديگر انسانها در يهوديت.
دكتر حس الباش، نويسنده اين كتاب در سال 1947 ميلادى در فلسطين به دنيا آمد و يك سال بعد و در پى تشكيل حكومت غاصب اسرائيل در سال 1948 به همراه خانواده مجبور به ترك خانه و وطن خود شد و راهى سوريه گشت.
تحصيلات ابتدايى را در اين كشور به پايان رساند و در سال 1973 در رشته ادبيات زبان عرب از دانشگاه دمشق فارغ‏التحصيل شد و مدرك كارشناسى ارشد و سپس دكتراى خود را در رشته اديان تطبيقى دريافت كرد و مدركى نيز از دانشگاه الاوزاعى لبنان، در رشته اسلام‏شناسى اخذ كرد. وى عضو اتحاديه نويسندگان و متفكران فلسطينى است و به كشورهاى مختلفى از جمله جمهورى اسلامى ايران سفر كرده و از سال 1975 تاكنون به تدريس، تأليف و تحقيق اشتغال داشته و ده‏ها مقاله، كتاب و سخنرانى علمى - مرتبط با تحصيلات وى از او به جاى مانده است.

1) با استفاده از مقاله جهانى شدن و دين آٍقاى مهدى مهدوى كه در كتاب ماه علوم اجتماعى شماره 89 به چاپ رسيده است.

منبع : دبیرخانه دین پژوهان کشور
 نظرات کاربران 
نام و نام خانوادگی لطفا نظرتان رو درباره این مطلب وارد نمایید*
پست الکترونیکی
لطفا عبارت بالا را وارد نمایید(سیستم نسبت به کوچک یا بزرگ بودن حساس نمی باشد)

تازه ترین مطالب
نشاني: قم، خیابان شهید فاطمی (دورشهر) بین کوچه 21 و 23 پلاک 317
تلفن: 37732049 ـ 025 -- 37835397-025
پست الکترونيک : info@dinpajoohan.com
نقل مطلب با ذکر منبع آزاد است
کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به دبیرخانه دین پژوهان کشور می باشد طراح : دریانت