العربی   اردو   English   فارسی درباره ما     تماس با ما     اعضای موسسه
چهارشنبه 9 فروردين 1396
تلگرام  اینستاگرام  آپارات  گوگل پلاس دین پژوهان  ایمیل دین پژوهان
کد : 13591      تاریخ : 1393/11/8 11:30:59      بخش : متن خبرنامه دین پژوهان print
اخبار دين ‏پژوهى‏ خبرنامه دين پژوهان ـ شماره 14 ـ سال سوم شماره 2 - آبان 1382
اخبار دين ‏پژوهى‏

 

كنگره بين‏المللى‏ مصلح موعود

دبيرخانه كنگره بين المللى مصلح موعود متشكل از مجمع جهانى اهل‏بيت(ع)، مركز جهانى علوم اسلامى، سازمان حوزه‏ها و مدارس علميه خارج از كشور، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامى، مجمع جهانى تقريب مذاهب اسلامى، موسسه آل‏البيت(ع)، صدا وسيماى جمهورى اسلامى و موسسه فرهنگى انتظار نور وابسته به دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم با هدف گسترش اعتلاى فرهنگ مهدويت در سطح جهانى؛ اجلاس مقدماتى خود را با موضوع: (انديشه مهدويت و آينده بشريت) در ايام ولادت با سعادت حضرت ولى‏عصر(عج) برگزار كرد و در ادامه پنجمين كنگره سالانه مهدويت نيز برگزار خواهد شد. ايجاد زمينه مناسب حضور فرهيختگان و انديشمندان در عرصه‏هاى علمى جهانى و نيز ارايه فرهنگ ناب تشيع از ديگر اهداف اين اجلاس اعلام شده است. اين نشستهاى تخصصى كه چندين جلسه آن تاكنون، انجام شده است، در آينده نيز ادامه خواهد داشت. در اين نشستها، دكتر محمدى با عنوان بيدارى اسلامى و انديشه مهدويت؛ دكتر لك زايى، طرح حكومت جهانى اسلام و انديشه مهدويت؛ دكتر داود فيرحى، مقايسه نگرشهاى آينده نگرى و انديشه مهدويت؛ دكتر اعوانى؛ آينده بشريت از ديدگاه اديان غير ابراهيمى و اسلام، دكتر كچوئيان؛ انديشه مهدويت و جهانى شدن؛ دكتر دينانى، آينده نگرى از طريق فلسفه و حجت الاسلام پارسا نيا؛ هزاره گرايى و مهدويت، سخنرانى كردند. همچنين در آستانه ميلاد امام عصر(عج)، پنجمين گفتمان مهدويت، با سه رويكرد فلسفى، كلامى، سياسى و اجتماعى در تاريخ 17/7/82 مطابق با 12 شعبان در سالن اجتماعات مدرسه دارالشفاء برگزار گرديد. در اين همايش، موضوعاتى چون فلسفه تاريخ و انديشه مهدويت، نظريه‏هاى پايان تاريخ و انديشه مهدويت، عوامل اجتماعى ظهور و سقوط تمدنها و رابطه آن با تمدن مهدوى و... مورد بررسى و پژوهش قرار گرفتند.
در همين راستا روز سه‏شنبه 22 مهرماه برابر با 17 شعبان‏المعظم با حضور شخصيت‏ها و انديشمندان داخلى و خارجى در سالن اجتماعات مدرسه عالى امام خمينى(ره) قم برگزار گرديد.
در ابتداى اين همايش رئيس دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم، طى سخنانى كوتاه ضمن تبريك اعياد شعبانيه بويژه عيد سعيد نيمه شعبان، تشريف فرمائى علماء و فرهيختگان داخلى و خارجى به اين اجلاس را خير مقدم گفت.
سپس حجه‏الاسلام والمسلمين اسكندرى مدير مسئول مؤسسه فرهنگى انتطار نور و دبير كنگره بين‏المللى مصلح موعود، گزارشى از فعاليت‏هاى صورت گرفته در جهت برپايى آن ارائه نمود.
سخنرانى آيه‏اللّه آصفى دبير كل مجمع جهانى اهل بيت؛ برنامه بعدى همايش بود كه به زبان عربى ايراد شد. ايشان در سخنان خود به بررسى انتظار در اديان مختلف پرداختند و با اشاره به اين كه حالت انتظار در همه اديان ابراهيمى به صورت عمومى وجود دارد و در مذاهب و فرق اسلامى هم به نحو بيشترى موجود است، تصريح كردند: در نزد شيعه اماميه اين انتظار عمق و تمركز بيشترى در فرزند امام حسن عسگرى(ع) كه حضرت مهدى آل محمد(ص) است پيدا مى‏كند و آثار اين نوع بينش را هم در فرهنگ شيعه مى‏بينيم.
آيةالله آصفى افزودند: دعاى ندبه نمادى از انواع انتظار در فرهنگ شيعه است و انتظار بدين معنا ضرورتى از ضروريات زندگى محسوب مى‏شود.
دبير كل مجمع جهانى اهل بيت: خاطر نشان ساختند: انسان بدون انتظار به حالت ياس و نااميدى و بن‏بست روحى و فكرى خواهد رسيد، انسانى هم كه به راه بن‏بست برسد خسته و مايوس مى‏شود و به تهى فكرى موجود در بعضى مكاتب مى‏رسد. اما به عكس، حالت انتظار به انسان اميد مى‏بخشد و اميد دائما مساوى با مقاومت و پشتكار است.
ايشان تاكيد نمودند: انتظار امام(ع) مرتبط با عمل ماست و به واقعيت اعمال ما بسته است. ما منكر آن چه از علامات ظهور كه در روايات وارد شده است نمى‏شويم اما اشتباه آن است كه جوانانمان را تنها وادار به جستجوى علوم در كتاب‏ها كنيم. در حاليكه آنها بايد علائم ظهور را در متن جامعه اسلامى، در امر به معروف و در بين مردم، در كلاس‏هاى درس، روشها، اسلوب و اهداف و بالاخره در مناهج تربيتى خانواده‏ها جستجو كنند، آن گاه است كه مى‏فهميم فرج نزديك شده است.
آيةالله آصفى يادآور شدند: اين ما هستيم كه ظهور امام را نزديك مى‏كنيم اگر امر به معروف و نهى از منكر نمائيم و اين ما خواهيم بود كه ظهور امام را به تاخير خواهيم انداخت. اگر صرفا تماشاگر وضع موجود بوده و دست بسته بايستيم.
آيةالله شيخ باقر شريف القرشى از علماء برجسته عراق در سخنان كوتاه خود خاطر نشان كردند: ايمان به ظهور حضرت منتظر(عج)، ايمان به ايجاد يك نهضت علمى فراگير با رويكرد علوم فضائى، پزشكى و اجتماعى خواهد بود.
علامه قرشى تاكيد نمودند: هر چه بشريت اكنون در هر علمى پيشرفت نمايد، تازه اول راه است. چنانچه فرمود: و ما اوتيتم من العلم الا قليلا.
آيةالله قرشى در ادامه بيانات خود با اشاره به رهبرى كم نظير امام راحل در انقلاب اسلامى ايران، آن امام فقيد را معجزه قرن بيستم ذكر نموده و حركت روشنگر ايشان را ستودند.
سخنران همايش در پايان شمه‏اى از ثمرات و آثار ظهور حضرت مهدى(عج) را برشمرده و با طرح سئوالاتى درباره آن حضرت، پاسخى اجمالى ارائه نمودند.
سپس حجةالاسلام والمسلمين آقاى سيدمحمد شوكى به ارايه مقاله‏اى پيرامون آينده بشريت و حكومت جهانى حضرت به زبان عربى پرداختند.
برپايه همين گزارش، در ادامه همايش، آيةالله جوادى آملى به ايراد سخن پرداختند.
معظم له با بهره‏گيرى از آيات قرآن و رواياتى از اهل بيت: پيرامون مهدويت و آينده بشر اظهار داشتند: اين موضوع از يك سو به هستى‏شناسى و جهان‏بينى الهى وابسته است و از سوى ديگر به انسان‏شناسى، آن كه براى مبدأ آغازى قائل نيست و بر اساس ان هى الا حياتنا الدنيا نموت و نحيى (مؤمنون / 37) فكر مى‏كند، يا بر محور و ما يهلكنا الا الدهر مى‏انديشد، نه درباره عالم، اصول بيّن يا مبيّنى دارد و نه درباره انجام جهان اصول معقول و مقبولى ارائه مى‏كند.
آيةالله جوادى آملى افزودند: آن‏هائى كه معرفت‏شناسى شاان در مدار حس و تجربه خلاصه مى‏شود، در اولين پله شناختند، و بعد از اين ديوار پس ده، معرفت‏شناسى رياضى است و بعد از آن ديوار شهر، معرفت‏شناسى حكمى و كلامى است و بعد از آن معرفت‏شناسى عرفانى و شهودى است تا برسيم به سلطان علوم و معارف كه وحى انبياء و اولياء مى‏باشد.
ايشان بهترين منبع تبيين مهدويت و آينده بشر را رجوع به كلام جهان‏آفرين و انسان‏ساز دانسته و تصريح كردند: اگر كسى به حرم امن وحى بار نيافت نه درباره جهان حرفى براى گفتن دارد و نه درباره انسان بهترين منبع تبيين مهدويت و آينده بشر رجوع به كلام جهان آفرين و انسان‏ساز است ذات اقدس اله در اين وحى آسمانى آياتى را درباره تكوين و تشريع جهان و انسان ارائه كرد. در بخش تكوين آن چه به مبدأ جهان بر مى‏گردد فعلاً از قلمرو بحث بيرون است، اما آن چه به آينده جهان بر مى‏گردد فعلاً از قلمرو بحث بيرون است، اما آن چه به آينده جهان بر مى‏گردد، انسان است و آن چه در اختيار انسان است، زمين و آن چه روى زمين حركت مى‏كند ميراث ما است كه به ما بر مى‏گردد و اين، جريان معاد را تبيين مى‏كند.
انّا نحنُ نرث الارض و من عليها همه اين‏ها به ذات اقدس اله بر مى‏گردند و در صحنه قيامت آن عدل الهى ظهور مى‏كند و هر كسى به جايگاه خاص خود راه پيدا مى‏كند كه عده‏اى بر اساس و امتازوا اليوم ايها المجرمون گرفتار آن وادى سوزانند و عده‏اى هم وارثان فردوس مى‏باشند كه يرثون الفردوس.
آيةاللّه جوادى آملى با بهره‏گير از آيه، الذين ان مكنّاهم فى الارض اقاموا الصلوة و آتوا الزكواة و آمروا بالمعروف و نهوا عن المنكر و للّه عاقبة الامور حج / 41 خاطر نشان كردند: اين يك مطلب تأسيسى نيست بلكه تحليلى است زيرا خليفةاللّه حرف مستخلف عنه را مى‏زند و كتاب مورّث را پياده مى‏كند و بى جهت نيست كه وجود مبارك مهدى منتظر(عج) مى‏داند، گرچه بعضى فلان حادثه را نقطه عطف مى‏دانند، اما آن يك عطفى از زاويه كوچك جهان وسيع است و تنها نقطه عطف در پرچم فداكارى حضرت ولى عصر(عج) است كه يعطف الهواى على الهدى اذ عطف الهدى على الهوى، يعطف الرآى على القرآن اذ عطف القرآن على الراى، اين عطف عالمى است و تا عطف عالمى نشود نقطه عطفى در كل جهان پديد نخواهد شد و مسأله خلافت و وراثت جلوه نمى‏كند.
سخنران همايش با استناد به آيه و ما خلقت الجن و الانس الا ليعبدون افزوند: اصولاً بشر براى عبادت خلق شده و معناى عبادت، اين نماز و روزه محدود نيست، بلكه 24 ساعت بايد هوى را بر هدى منطبق كند، كه چگونه بخوابد، چگونه درس بخواند و... اگر كسى نماز پنج وقتش را خواند و روزه و ساير واجبات را بجا آورد عبادت كرده، اما ليعبدون نيست آن كسى به اين آيه عمل كرده، كه ما به تك تك شئون او عرض ادب مى‏كنيم.
مفسر ارجمند قرآن كريم خطاب به ميهمانان و انديشمندان خارجى همايش اظهار داشتد: زيارت آل‏ياسين برنامه منتظران را تبيين مى‏كند و شما بزرگوارانى كه از بلاد ديگر آمده‏ايد تا ره توشه‏اى از ام‏القراء ببريد در زيارت آل‏ياسين ما تنها به آن ليعبدونش سلام نمى‏فرستيم، بلكه به تك تك حالات وجود مبارك حضرت ولى عصر(عج) سلام مى‏فرستيم، نه تنها السلام عليك حين تقوم و تقعد و نه تنها السلام عليك حين تركع و تسجد بلكه، السلام عليك فى اناء الليلك و اطراف نهارك، يعنى تو غرق در عبادت خدا هستى، همه شنون تو بر اساس يعطف الهوا على الهدى است، نه كسى را فريب مى‏دهى و نه فريب كسى را مى‏خورى، تو جميع شئونت بنده خدا است، من هم به تك تك شئونت سلام مى‏فرستم.
ايشان افزودند: ما در عرض ادب به پيشگاه حضرت عرض مى‏كنيم تو وجه‏اللّه هستى، أين وجه‏اللّه الذى به يتوجه الاولياء يعنى اين ما تولوا فثم وجه‏اللّه، خليفه كامل او در زمين وجود مبارك ولى عصر(عج) است و در هر فرصت، در عمق دريا، در اوج سپهر، در هر زمان، در هر زمين، با هر زبان بگو السلام عليك يا ولى‏اللّه، از آن جا حاضر است و اين معناى وجه‏اللّه است، لذا كسانى مى‏توانند منتظر او باشند كه در اين مسير قدم بردارند.
سخنران همايش بين‏المللى مصلح موعود(عج) خاطر نشان كردند: معناى انتظار اين است انسان به جائى برسد كه مصداق جاوزنا بنى‏اسرائيل البحر بشود و اگر سنگ امام زمان(عج) را به سينه بزند و حرف خودش را بگويد، اربعين سنه يتيهون فى الارض مائده / 26 است و اين باعث تأخير ظهور حضرت مى‏شود.
ايشان در بيان مؤلفه‏ها و مشخصه‏هاى حكومت حضرت مهدى(عج) اظهار داشتند: وقتى وجود مقدس ولى‏عصر(عج) آمد، انديشه ما كامل مى‏گردد، و روح بى‏نيازى به پيروانش مى‏دهد، زيرا ملّتى مستقل است كه مسبوق به استغناء باشد و تا از بيگانه بى‏نياز نباشد داعى استقلال ندارد، لذا وجود حضرت حجت(عج) قبل از استقلال استغناء مى‏بخشد و در آن نه از رشوه خبرى است و نه از عشوه و نه جاه‏طلبى.
ديه يك زن مسيحى برابر با ديه‏
يك زن مسلمان‏
پسر 17 ساله‏اى كه به طور غيرعمد زن 71 ساله مسيحى را به قتل رسانده بود، از سوى دادرس شعبه 2101 دادگاه عمومى تهران، ويژه اطفال، به پرداخت ديه‏اى معادل ديه يك زن مسلمان محكوم شد.
به گزارش ايسنا محسن ذبيحيان، دادرس شعبه 2101 دادگاه عمومى تهران، ويژه اطفال، پسر 17 ساله‏اى را كه به علت بى‏احتياطى در دوچرخه‏سوارى موجب كشته شدن يك زن مسيحى 71 ساله شده بود، با استناد به ماده 714 قانون مجازات اسلامى در تاريخ 28/12/81 به 6 ماه حبس تعزيرى محكوم كرد ولى با توجه به وضع خاص متهم و جوان بودن وى اين حكم را با استناد به ماده 25 قانون مجازات اسلامى به مدت سه سال معلق كرد.
همچنين درخصوص جنبه خصوصى جرم، با توجه به تقاضاى اولياى دم و نظر به اينكه قانون مجازات اسلامى در خصوص ديه اقليت‏هاى مذهبى مسكوت است، به استناد اصل 167 قانون اساسى كه مقرر كرده قاضى مكلف است كوشش كند حكم هر دعوا را در قوانين مدون بيابد و در غير اين صورت به استناد منابع معتبر اسلامى و فتاوى معتبر، حكم را صادر كند، لذا به استناد ماده 214 قانون آيين دادرسى دادگاه‏هاى عمومى و انقلاب در امور كيفرى و فتواى سه تن از مراجع تقليد زمان حضرات آيات مكارم شيرازى، نورى همدانى و صانعى كه اعلام كرده‏اند ديه ذمى با ديه مسلمان يكسان است، به استناد ماده 217، 300 و 304 قانون مجازات اسلامى متهم را به پرداخت ديه معادل يك زن مسلمان در حق وارث قانونى متوفى محكوم كرد كه اين مقدار ديه به استناد ماده 302 قانون مجازات اسلامى ظرف 2 سال از تاريخ وقوع حادثه پرداخت مى‏شود.
اين حكم در تاريخ 29/3/82 از سوى رئيس شعبه 20 دادگاه تجديد نظر استان تهران تاييد قطعى شد.

نامه پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامى‏ به اسقف اعظم آتن‏

مخالفت اسقف فريستو دولوس، اسقف اعظم آتن با پيشنهاد الحاق تركيه به اروپا، واكنش‏هاى متفاوتى برانگيخت.
از جمله رئيس انجمن دوستى ايران و يونان طى نامه‏اى به اسقف اعظم آتن اظهار داشته است: «در خبرها آمده بود كه در قبال پيشنهاد اسقف اعظم استانبول آقاى بارتلموس در خصوص پيوستن تركيه به اتحاديه اروپا مخالفت ورزيده و استدلال فرموده‏ايد كه با پيوستن مذاهب غيرمسيحى به اتحاديه اروپا، مسلمانان با مسيحيان در شرايط برابر قرار خواهند گرفت و از امتيازات اين الحاق بهره خواهند برد.»
حجت‏الاسلام على اكبر رشاد در ادامه نامه خود چنين آورده: «اين خبر اگر صحيح باشد بسيار شگفت‏آور است.
زيرا به اين معنى خواهد بود كه يك رهبر برجسته دينى صرفا به دليل انتفاع گروهى از دينداران از بهبود روابط كشور متبوعشان با يك سازمان سياسى، اقتصادى، منطقه‏اى با اين امر به مخالفت برخاسته است.»
وى در پايان آورده است: «گلايه من از مبناى برخورد آن جناب است و معتقدم در روزگارى كه الحاد و بى‏دينى همه خداخواهان را به چالش مى‏خواند و متدينان بيش از هميشه نيازمند محبت و وحدتند، بايد رهبران دينى منادى محبت و وحدت باشند.»

جشنواره شيخ طوسى‏ و تكاپوى پژوهشى‏

جشنواره شيخ طوسى تا كنون پنج دوره برگزار شده است و امسال ششمين دوره آن در هفته پژوهش برگزار خواهد شد. نمايى خبرى از اين همايش را مى‏خوانيم.
أ. آثار رسده به جشنواره: 200 اثر(كتابهاى تأليفى: 91 كتاب؛ مقاله‏هاى تأليفى: 44 مقاله؛ پايان نامه‏ها: 15 پايان نامه؛ كتابها و مقاله‏هاى ترجمه شده: 22 اثر؛ كتابهاى تحقيقى: 18 كتاب)
ب. آثار ارسال شده به ترتيب موضوع: كلام و دين پژوهشى: 63 اثر؛ فقه و حقوق: 33 اثر؛ علوم قرآن و حديث: 43 اثر؛ تاريخ اسلام: 34 اثر؛ اخلاق، سيره: 20اثر؛ حكما و عرفان: 7 اثر؛
ج. تفكيك آثار بر اساس زبان: فارسى: 87 اثر؛ انگليسى: 4 اثر؛ عربى: 79 اثر؛ تركى: 4 اثر؛ آذرى: 12 اثر؛ بنگلادشى: 3 اثر؛ اردو: 9 اثر؛ روسى: 2 اثر.

گشايش‏ كتابخانه الكترونيكى‏ بين‏المللى اسلامى‏

مالزى درصدد برپايى يك كتابخانه الكترونيكى بين‏المللى با دانش و اطلاعات اسلامى معتبر، پويا و فراگير براى جهان است.
زاويه بابا، مدير كل كتابخانه ملى مالزى در گفت‏وگو با ايرنا ابراز اميدوارى كرد كه اين كتابخانه براى دهمين اجلاس سازمان كنفرانس اسلامى در پوتراجايا، پايتخت سياسى و ستادى مالزى برگزار مى‏شود، آماده شود.
زاويه بابا با اشاره به شعار اين اجلاس يعنى دانش و معنويت براى پيشرفت امت» افزود: اين كتابخانه دروازه دانش است؛ دانش در مورد اسلام كه پايان نايافتنى است. زيرا ما همواره در حال افزودن يافته‏هاى تازه به آن خواهيم بود.
وى گفت: اين كتابخانه منبع مهم اطلاع رسانى نه تنها براى امت مسلمان بلكه براى همه كسانى است كه علاقه‏مند هستند اسلام را بشناسند.
مدير كل كتابخانه ملى مالزى در پاسخ به اين سؤال كه آيا از منابع خارجى نيز براى غنى‏سازى اين مركز اطلاع رسانى الكترونيكى استفاده شده، پاسخ مثبت داد و گفت: مهمترين كتابخانه‏هاى بين‏المللى براى مشاركت در اين طرح عبارتند از: كتابخانه دانشگاه الازهر در مصر، جامعه‏المجيد در دبى، كتابخانه آيت‏الله مرعشى نجفى در ايران و كتابخانه چستر بيتى در دوبلين كه داراى مجموعه زيادى از نسخ خطى اسلامى هستند.

نمايشگاه‏ متون ترجمه دينى‏

اين نمايشگاه در هفته پژوهش سال 82 برگزار خواهد شد و تا كنون براى انتقال حدود 2000 عنوان كتاب ترجمه شده در اين نمايشگاه، برنامه ريزى شده است. درهمين باره تا كنون 183 مترجم، ارزياب و ويراستار از بيست كشور جهان، با زبانهاى گوناگون، شناسايى شده‏اند، كه ضمن حمايت از مترجمان متون دينى، با برخى از آنها، به قرار زير قرارداد ترجمه امضاء شده است:
قرارداد با مترجم تركيه‏اى، 1 نفر (قدرى چليك، ترجمه كتاب عصر امام خمينى (ره). قرارداد با مترجمان پاكستانى، 4 نفر (فداحسين عابدى، ترجمه درسنامه علوم حديث؛ شبير فصيحى، ترجمه كتاب آيات الأحكام؛ محمدحسين شريفى، ترجمه كتاب دراية الحديث تطبيقى؛ غلام محمد فخرالدين، ترجمه كتاب درسنامه روشها و گرايشهاى تفسيرى قرآن).

اوقات فراغت‏ در خدمت ديانت‏

براساس گزارش نشريه اخبار اديان مبنى بر واگذارى فعاليت‏هاى اوقات فراغت به سازمان‏هاى غير دولتى كه از سياست‏هاى سازمان ملى جوانان است، امسال تابستان با همكارى انجمن نوانديشان پادياوند و موافقت برخى نهادها و مؤسسات از قبيل مركز بين‏المللى گفت‏وگوى تمدن‏ها، مؤسسه گفت‏وگوى اديان و انجمن اقليت‏هاى دينى، طرح هفت روز با اديان توحيدى در مدت چهار روز با حضور نمايندگانى از مسلمانان، آشوريان، زردشتيان و كليميان، بحث گفت‏وگوى بين اديان و صلح از منظر دينى به اجرا درآمد و سه روز پايانى به بازديد علاقمندان از مراكز دينى فرهنگى اقليت‏هاى دينى اختصاص يافت. آن چه پيش‏رو داريد چكيده مباحث طرح شده در اين نشست مى‏باشد:

مؤلفه‏هاى‏ صلح جويانه در اسلام‏

سخن گفتن درباره راهكارهاى دستيابى به صلح از منظر اسلام موضوع نخستين روز بود كه ارائه آن را حجت‏الاسلام سيعد عدالت‏نژاد، مدير گروه اديان مركز گفت‏وگوى تمدن‏ها عهده‏دار بود.
عدالت‏نژاد به بيان دو معنا از صلح در قرآن پرداخت: يكى صلح به معناى مدارا و دورى از جدل و رفع اختلاف با ديگران و ديگرى به معناى آرامش درونى فرد كه به نظر وى شرط لازم براى تحقق معناى اول، به وجود آمدن معناى دوم در افراد است. رسيدن به آرامش درونى نيز با پرهيز از حس برترى‏طلبى نسبت به ديگران امكان‏پذير است.
پاسخ به اين پرسش كه وظيفه ما به عنوان متدين مسلمان جنگ‏طلبى است يا صلح‏طلبى؟ محور ديگرى از بحث وى بود كه سخنران اعتقاد داشت پاسخ اين سؤال وابسته به نگاه بيرون دينى ما به دين است، زيرا اقتضاى هر دينى اين است كه راه خود را بهترين راه معرفى كند و انحصار گرا باشد، لذا در ميان متدينان هستند كسانى كه نگاهشان به دين كاملاً انحصارى است. آنها راديكال يا بنيادگرا ناميده مى‏شوند و معتقدند چون ما برحق هستيم بايد عقايدمان را به ديگران تحميل كنيم.
گروه ديگرى هم كه شمول گرايان ناميده مى‏شوند، معتقدند دين خودشان حق است و البته در اديان ديگر نيز بهره‏هايى از حق وجود دارد.
دسته سوم كه كثرت‏گرا هستند معتقدند هر دينى بهره‏اى از حق دارد و علت متدين شدن تابع شرايط جغرافيايى و فرهنگى است.
وى سپس تاكيد كرد تا كسى موضع خود را نسبت به اين سه گرايش مشخص نكند، نمى‏تواند گفت‏وگو كند و همه اين مفاهيم نيز متعلق به دوران مدرن است و تلاش براى انتساب هر يك از اين مفاهيم به عصر سنت، عبث است.
همچنين در مورد مفاهيمى نظير حقوق بشر، شهروندى و مواردى مشابه همين حكم صادق است، هر چند در اديان مى‏توان پيام‏هايى يافت كه با اين مفاهيم در تعارض نباشد.
وى پس از ذكر اين مقدمات نتيجه گرفت كه مؤلفه‏هاى صلح جويانه و ديگر دوستى در بعد فردى و اجتماعى در اسلام يافت مى‏شود.
عدالت‏نژاد پس از اتمام سخنانش به پرسش‏هاى حاضران پاسخ گفت.
علت دين گريزى جوانان پرسشى بود كه وى روش‏هاى نامناسب فقهى را براى معرفى دين به جوانان از عوامل آن مى‏دانست.
او تاكيد كرد كه فقه بستر مناسبى براى ورود جوانان به دين نيست اما روش‏هاى تربيتى ما از دريچه فقه به مسائل نگاه مى‏كند و براى معنويت خواهى جوانان پاسخى پيدا نمى‏كند. مدير گروه اديان مركز گفت‏وگوى تمدن‏ها با اشاره به سابقه خود در مطالعه كتاب‏هاى دينى مدارس گفت: تنها 5 درصد صفحات اين كتاب‏ها به اخلاق اختصاص دارد و در عوض 25 درصد آن احكام است و 70 درصد مابقى هم دفاع از اعتقادات است كه استدلال‏هايش عمدتا معيوب است و باعث وازدگى دانش‏آموزان مى‏شود.
در فاصله ميان سخنرانى و پرسش و پاسخ، آرش آبايى از اعضاى انجمن كليميان و عضو «انجمن نوانديشان پادياوند» به معرفى دو نشريه فعال در حوزه اطلاع رسانى و مطالعات اديان پرداخت و بخش‏هايى از شماره‏هاى اخير را كه شامل مطالبى درباره راهكارهاى گفت‏وگوى اديان و ضرورت آن در عصر حاضر بود، براى حاضران قرائت كرد.

وارثان سومرى‏ها

در دومين روز، اقليت آشورى از پيروان دين مسيح به طرح ديدگاه‏هاى خود درباره موضوع نشست پرداختند.
كشيش آشور تمرز سنگر، نخست به بيان سابقه فرهنگى آشوريان و شكل‏گيرى تمدن بين‏النهرين پرداخت و گفت: آشورى‏ها چهارهزارو سيصد سال سابقه زندگى در ايران دارند و در سالى سى‏و سوم مسيحيت هم به اين آيين گرويده‏اند.
او سپس با استناد به انجيل عواملى را كه مسيحيت مى‏تواند موجب همزيستى ميان افراد و پيروان اديان مختلف شود چنين برشمرد. 1. متحد بودن مانند اعضاى يك بدن 2. دوست داشتن يكديگر 3. رعايت احترام متقابل 4. نصيحت متقابل 5. همفكرى 6. خدمت به يكديگر 7. تحمل ديگران 8. تحمل مشكلات ديگران 9. مطيع يكديگر بودن 10. تسلى بخشى به ديگران، وى در ادامه با اشاره به اينكه ايمان، اميد و محبت سه ركن اصلى مسيحيت هستند گفت: ما ساليان سال است كه با پيروى از اين اصول با پيروان اديان مختلف در ايران همزيستى داشتيم و ابتدا با هموطنان زردتشى و پس از اسلام هم با مسلمانان. پس از وى هويك بهبو، مشاور نماينده آشوريان در مجلس شوراى اسلامى مطالبى درباره وضعيت اجتماعى آشوريان در ايران بيان كرد.
بهبو در آغاز سخنانش با تاكيد بر ايرانى بودن آشوريان و تعلق خاطر آنان به اين سرزمين به خطابه معروف كوروش اشاره كرد كه در آن حق انتخاب شغل و دين براى همه اقوام به رسميت شناخته شده بود.
وى در ادامه به توصيف ساختار اجتماعى فعاليت‏هاى اقليت آشورى پرداخت و گفت: هر كليساى آشورى انجمن مخصوص به خود را دارد كه هر كدام به طور مجزا از وزارت كشور مجوز فعاليت دارند و انجمن آشوريان اتحاديه‏اى است كه هماهنگ كننده انجمن‏هاى كليساهاى چهارگانه آشورى است.
هويك بهبو ضمن بر شمردن برخى مشكلات اقليت‏ها از جمله ديه، قصاص و غيره اين اختلافات را از جنس اختلافات خانوادگى دانست كه ناشى از عدم برگزارى چنين جلساتى است و كارهاى فرهنگى مشابه مى‏تواند در رفع آن مؤثر باشد.

آموزشى دينى‏ با ابزار گفت‏وگو

ساختار سومين جلسه نيز مانند روز پيش از آن بود. ابتدا دكتر كسرى وفادارى، استاد دانشگاه سوربن فرانسه مطالبى را بيان كرد و آرمين هورمزدى، دبير كانون دانشجويان زردشتى به توصيف انجمن‏هاى فعال زرتشتى پرداخت. وفادارى كه در زمينه تاريخ حقوق ايران باستان تخصص دارد تاكنون دو كتاب با عناوين در راه شناخت دين زردشت و زردشتيان ايران تاليف كرده است.
او در فرازى از سخنانش گفت: بر خلاف برخى اديان توحيدى كه متون و احكام و آموزه‏هايشان به صورت فرمان و دستور به پيامبرانشان ابلاغ شده، آموزه‏هاى زردشتى از طريق گفت‏وگوى اشوزردشت و اهورامزدا به ما آموزش داده شده كه در يسنا قابل مشاهده است و همين نكته نشان مى‏دهد كه اصل دين زردشت بر پايه گفت‏وگو شكل گرفته است.
وى در تكميل اين سخن گفت: ما نه تنها بايد با يكديگر گفت‏وگو كنيم، بلكه بايد با طبيعت و خدا هم گفت‏وگو كنيم و حفاظت از محيط زيست مصداق گفت‏وگو با طبيعت است. او همچنين تاكيد كرد كه در ميان زنان و مردان زردشتى مباحثى نظير مردسالارى يا زن سالارى كمتر به چشم مى‏خورد زيرا گفت‏وگو ى مداوم ميان زن و شوهر برقرار است.
وفادارى درباره راهكارهاى تحقق صلح نيز مطالبى بيان كرد. وى معتقد است: آموزش صلح از خانواده شروع مى‏شود. اگر برخوردهاى خشن در يك خانواده وجود داشته باشد، نمى‏توانيم انتظار داشته باشيم كه فرزندان صلح‏جو و صلح‏طلب از آنجا به جامعه منتقل شوند.
هرمزدى، دبير كانون دانشجويان زردشتى (از جمله نهادهاى اجتماعى - فرهنگى فعال در ميان اقليت زردشتى) با اشاره به پراكندگى آنها در تهران، يزد، كرمان، كرج، شيراز، اصفهان و اهواز انجمن‏هاى فعال زردشتى را به اين ترتيب معرفى كرد:
1. انجمن زردشتيان تهران، متولى موقوفات و اماكن است.
2. انجمن موبدان تهران، پاسخ‏گوى مسائل دينى به زردشتيان و غير زردشتيان است.
3. كانون دانشجويان زردشتى كه سابقه تاسيس آن به سال 1348 باز مى‏گردد و بيشر به فعاليت‏هاى فرهنگى - ورزشى در تابستان مشغول است.
4. سازمان فروهر، سازمان جوانان زردشتى با گرايش فرهنگى - ورزشى و مسئول انتشار ماهنامه فروهر است.
5. سازمان زنان زردشتى‏
6. بنياد فرهنگى جمشيد
به سوى ده فرمان گفت‏وگو
در جلسه چهارم ابتدا مهندس آرش آبايى درباره تاريخ دين يهود به اختصار سخن گفت. ايشان در سخنرانى خود متذكر شد: پس از خروج يهوديان از سرزمين مقدس در زمان نبوكد نصر، يهوديان تجربه زندگى در سرزمين‏هاى ديگر را آغاز كردند و جمعيت قابل توجهى از آنها به ايران آمدند و تحت حكومت كوروش در آسايش به زندگى خود ادامه دادند و ايران دومين موطن يهوديان بعد از سرزمين مقدس شد، به طورى كه آرامگاه برخى از پيامبران ما اكنون در ايران است.
وى در ادامه مباحث خود به معرفى كتابهاى مقدس يهوديان، شامل تورات، تملوذ، نويئى و كتوبيسم پرداخت.
همچنين آبايى به شبهاهتهاى آيين يهود و اسلام بويژه در مسائل فقهى اشاره كرد و افزود: در تلموذ درباره بهشت و جهنم و مجازات و پاداش مباحث كلام مطرح شده و يكى از اعتقادات يهوديان انتظار براى منجى نهايى جهان است كه فرد معين و مشخصى نيست و فقط صالح است و او را ماشيا مى‏نامند.
او در مورد اينكه يهوديان خود را قوم برگزيده مى‏دانند چنين توضيح داد: اين قوم در زمان خودش براى هدايت و رستگارى برگزيده شد و وحدانيت خدا را پذيرفت اما با ظهور اديان ديگر كه اهداف يهوديان را هم اجرا مى‏كردند، اين مفهوم (برگزيده بودن) اعتبار خود را از دست داد و در تورات هم به صراحت آمده كه رستگارى منوط به يهودى بودن نيست اما بنى‏اسرائيل براى رستگارى قراداد سنگين‏ترى را با پروردگار امضا كرده است.
سخنان فرنگيس حسيديم، رئيس هيات مديره انجمن بانوان كليمى درباره فعاليت‏هاى اجتماعى يهوديان (كه فعاليت آنها در قالب انجمن‏هاى خيريه و NGO از با سابقه‏ترين فعاليت‏هاى مدنى در ايران است) پايان بخش اين گردهمايى چهار روزه بود. او در اين سخنان انواع خدمات اجتماعى را كه به مديريت كليميان در قالب بيمارستان، آسايشگاه و مهدكودك ارائه مى‏شود، به تفصيل شرح داد.
هر چند برگزارى برنامه فوق تلاشى بود جهت نيل به آرمان گفت‏وگوى اديان، به قول آبايى اين جلسات بيشتر با سمت و سوى شناخت اديان سپرى شد. وى معتقد بود كه هنوز شرايط ده فرمان گفت‏وگو فراهم نشده است و با برگزارى چنين جلساتى بايد مقدمات آن را فراهم كنيم و توجه داشته باشيم هنگامى كه درباره دينى صحبت مى‏شود قصدمان نشان دادن تنوع و گوناگونى باشد نه نشان دادن برترى دينى نسبت به دين ديگر.
با پايان گرفتن اين نشست، ارزيابى دبير انجمن را درباره نتايج جلسات جويا شديم. فرشيد مراديان در اين باره گفت: كل مدت زمانى كه صرف برگزارى اين برنامه شد از پيشنهاد طرح تا اجراى آن حدود يك ماه به طول انجاميد. به علاوه اقليت‏ها هم به سختى در اين موارد همكارى مى‏كنند و فشارهاى زيادى نيز به مجموعه همكاران ما وارد شد كه مجموعه اين عوامل باعث شد آنچه مورد نظر انجمن بود محقق نشود، اما فوايد غيرمستقيمى در برداشت مثلاً برخى انجمن‏هاى غيردولتى كه از نحوه برقرارى ارتباط با اقليت‏هاى مذهبى اطلاعى نداشتند، در حاشيه اين جلسات توانستند با اقليت‏ها مرتبط شوند. همچنين دانشجويانى كه براى نگارش پايان‏نامه خود در حوزه اديان نيازمند اطلاعات بودند از اين ديدارها بهره‏مند شدند.
وى در پاسخ به اين پرسش كه آيا «انجمن پادياوند» فعاليت ديگرى هم در حوزه اديان در نظر دارد يا خير؟ گفت: در كوتاه مدت برگزارى موارد مشابه از توان مجموعه خارج است و هزينه‏هايش متناسب با اجراى آن نيست. بايد مدت زمان زيادى سپرى شود تا دوباره امكان برگزارى جلساتى با اين فضا حاصل شود و لذا ترجيح مى‏دهيم در برنامه‏هايى كه توسط نهادها و مؤسسات مشابه برگزار مى‏شود، همكارى داشته باشيم تا اينكه به صورت مستقيم متولى امور باشيم.

خاستگاه‏ خشونت دينى‏ و عناصر مشترك اديان‏

در اين مسير، افزون بر نهادسازى و جريان سازى، به پاره‏اى از كنش‏هاى پرثمر آدمى در عرصه بين‏الملل مى‏توان اشارت كرد كه بى‏گمان توفيق معتقدان به گفت‏وگوى بين اديان را تضمين خواهد كرد. برنامه بديع «هفته جهانى گفت‏وگوى بين اديان» از جمله اين واكنشهاى پرمنفعت است كه به همت و خلاقيت سازمان «خانواده جهانى براى صلح و محبت» ابداع شده است. در اين همايش جهانى، تمامى سازمانها، نهادها و حتى افرادى كه در خود تعلق خاطرى به گفت‏وگوى ميان اديان احساس مى‏كنند، اين فرصت را مى‏يابند كه بى‏آنكه رنج سفر و تغيير محيط جغرافيايى را بر خود هموار كنند، از همان محلى كه سكونت دارند در اين همايش حضور يابند و مشاركت ورزند.
شيوه اجرايى اين همايش از اين قرار است كه نهادها يا افراد علاقه‏مند مى‏توانند حول محورهايى كه «خانواده جهانى براى صلح و محبت»، پيشتر عرضه و ارائه كرده، نشست‏ها و كنفرانس‏هايى برگزار كنند و حاصل اين همفكرى‏ها را به سازمان مزبور ارسال دارند. مجموعه اين مراسلات، به حكم آنكه محورهاى مشترك و مشابهى دارند مألاً اركان يك همايش گسترده جهانى را شكل خواهند داد.
عناوين برخى از بحث‏هايى كه تاكنون به سازمان مذكور ارسال و در پايگاه اطلاع رسانى آن درج شده است از اين قرار است:
* اهداف گفت‏وگوى اديان و نيايش براى صلح (مجمع بين‏الاديان موزامبيك)
* وحدت اديان (كنفرانس منطقه‏اى اديان واحد اردن).
* رو جهانى صلح (دفتر اطلاعات عمومى سازمان ملل - آمريكا).
* نيايش‏هاى اديان (گروه جوانان انجمن تعاملات بين دينى - اورشليم).
مؤسسه گفت‏وگوى اديان كه عمده‏ترين دغدغه و دلمشغولى خود را مناسبات بينادينى و بين‏الاديانى قرار داده با اغتنام فرصت هفته جهانى گفت‏وگوى بين اديان، كوشيد به تناسب همت و بضاعت خود، نشستى ميان گرايشهاى متنوع دينى در ايران برگزار كند. در اين نشست كه روز دهم شهريور (اول سپتامبر) در محل مؤسسه تشكيل شد، نمايندگان شاخصى از ارامنه، كليميان، زرتشتيان و مسلمانان حضور يافتند و ضمن طرح مباحثى، به بحث و تبادل نظر در باب شيوه‏هاى تحقق گفت‏وگو ميان اديان پرداختند. عمده‏ترين مباحث مطرح شده در اين نشست، دو موضوع «خشونت دينى» و «مبانى اخلاقى - معنوى مشترك اديان» بود.

رويارويى با خشونت دينى‏

به گفته رئيس مؤسسه گفت‏وگوى اديان «خشونت همواره در تاريخ حضور داشته اما به نظر مى‏رسد در پايان هزاره دوم، ما با پديده جديدى با عنوان خشونت تاريخ‏ساز مواجهيم. اين نوع خشونت مى‏كوشد خود را به دين و انديشه دينى منتسب كند. نماد و نمونه شاخص اين شيوه از خشونت‏ورزى، اتفاقات پس از 11 سپتامبر 2001 است.»
او در بخش ديگرى از سخنانش گفت: «دو دليل عمده، ضرورت گفت‏وگو را براى بشر امروز مضاعف كرده است: يكى پذيرش قدرت فرهنگ سازى دين است و ديگرى كوچك شدن دنيا و فشرده شدن زمان و مكان به واسطه تكنولوژى ارتباطى. اين دو عامل، تعامل نزديكتر انسانها را توجيه مى‏كند. بر اين اساس، اگر دين كه سرسخت‏ترين عنصر فرهنگ است، بپذيرد كه قابليت گفت‏وگو دارد، طبعاً ساير اجراى فرهنگ هم گفت‏وگوپذير خواهند شد. پس اولاً بايد به ضرورت مقوله گفت‏وگو توجه كرد و ثانياً به اهميت گفت‏وگوى ميان اديان و گفت‏وگوى دينى اذعان داشت.
رئيس مؤسسه گفت‏وگوى اديان درباره نسبت دين و خشونت چنين اظهار داشت: «آنچه به نام خشونت دينى شهرت يافته فى‏الواقع حاصل و محصول اصلى دين نيست بلكه نتيجه امتزاج افراطى‏گرى با ديندارى است چرا كه فلسفه نهاد دين، احترام به صلح و اميد به آينده است. دنياى امن و آخرت توأم با اميد، پيام مشترك همه اديان است و لذا نمى‏توان ظهور خشونت دينى را معلول جوهره دين بدانيم. آنچه به خشونت دينى منجر مى‏شود در غلتيدن به دامان افراطى‏گرى است كه مخاطره مشترك همه اديان است.»
سخنان حجت‏الاسلام ابطحى ملاحظات انتقادى برخى از حاضرين در جلسه را برانگيخت. برخى از ايشان، ضمن پذيرش اين نكته كه افراطى‏گرى دينى، آفت و عارضه‏اى نامطلوب در تفكر دينى است، به علل و عوامل ديگرى نيز اشاره كردند. آقاى ميردامادى از پژوهشگران مسلمان، بر اين نكته تأكيد كرد كه خشونت دينى آن گاه شكل حاد خواهد يافت كه دين، كسوت حكومت و قدرت به تن كرده باشد. اديان آن گاه كه با تفسير ضد انسانى به حكومت برسند هر نوع خشونت‏ورزى را به نام دين، تجويز خواهند كرد و لذا مقابله با خشونت دينى مستلزم تن دادن به عرفى شدن دين است. دولت يهودى اسرائيل نمونه بارز حكومتهاى دينى است كه خشونت را روا مى‏دارند و بر اين خشونت‏ورزى نيز توجيه دينى عرضه مى‏كنند.
ابطحى در پاسخ به اين ملاحظه انتقادى، دو نكته را گوشزد كرد؛ نخست آنكه شواهد تجربى و مستندات واقعى و تاريخى ثابت مى‏كنند كه همه خشونت‏ورزى‏هاى دينى از ناحيه حكومتهاى دينى نبوده است. برخى افراد و گروهها در عين اينكه از قدرت و حكومت دور بوده‏اند، همچنان با انگيزه دينى به خشونت دست مى‏بردند و لذا فرو كاستن خشونت دينى به حكومت دينى، چندان مورد تأييد شواهد تجربى نيست. دوم آنكه همه حكومتهاى دينى را نمى‏توان مبلّغ و طرفدار خشونت دانست. اگر يك حاكميت دينى، حوزه حكمرانى خود را «حداقلى» دانست و شيوه تصميم‏گيرى و تصميم‏سازى‏اش را مبتنى بر التزام به عقل جمعى و عرف انسانى استوار كرد، بعيد است دست به خشونت ببرد. بنابراين مى‏توان حكومتى دينى بدون خشونت و افراطى‏گرى داشت.

تجديد عهد با پيام اخلاقى اديان‏

دومين بحثى كه در اين نشست عرضه شد «ارزشها و مبانى اخلاقى - معنوى مشترك اديان» بود كه هارون يشايايى، رئيس انجمن كليميان ايران آن را مطرح كرد. يشايايى، مجموعه توجيهاتى را كه در مقام تعريف مبانى اخلاقى اديان عرضه مى‏شود، ذيل سه عنوان كلى گنجاند: دسته اول كسانى كه معقتدند اصول و فروع دين را بايد بى‏قيد و شرط پذيرفت و در احكام و فرامين الهى هيچ تغيير و تبدلى راه ندارد. دوم، كسانى كه آموزه‏هاى بنيادين اخلاقى دينى را از جنس قراردادهاى اجتماعى مى‏پندارند و به چشم ميثاق قراردادى آدميان مى‏نگرند. سوم، كسانى كه به عقلانيت اخلاقى باور دارند و به درك متغير عقل از فرامين خداوند معتقدند.
يشايايى با رد نظر دو دسته نخست، مناسب‏ترين گزينه براى رجوع به اخلاقيات مشترك اديان را نظريه سوم دانست. وى گفت: «حتى اگر مقوله اخلاقى را امرى اعتبارى فرض كنيم، مبانى اين امر اعتبارى در همه اديان مشترك است. مواردى همچون احترام به والدين، قانون‏پذيرى، رستگارى و... جزو مشتركات عام اديان در حوزه اخلاق است.
درست است كه شكل اجرايى اين اخلاقيات بتناسب هر دين، تغيير مى‏كند، مفهوم بنيادين آنها در همه اديان يكسان است». اين دانشمند يهودى با اشاره به ده فرمان حضرت موسى، اولين درس اخلاقى دين يهود را «آزادى ذاتى انسان» برشمرد كه اتفاقاً در ساير اديان نيز به آن گوشزد شده است. يشايايى در جمع‏بندى سخنان خود، مناسب‏ترين شيوه براى همسخنى و گفت‏وگوى اديان را توجه به مؤلفه‏هاى مشترك اخلاقى ميان پيروان تمامى اديان دانست.
جهانگير اوشيدرى، رئيس انجمن موبدان تهران، در بخش ديگرى از اين نشست، اخلاقيات دين زرتشست را مبتنى بر همزيستى، صلح و مسالمت‏جويى دانست و روى آوردن به زندگى پاك و آشتى‏طلبانه را جوهره دين زرتشت و اساس مشترك تمامى اديان به شمار آورد. وارطان داويديان، دبير مركز پژوهشهاى الهيات تطبيقى اسلام و مسيحيت نيز در سخنان خود بر دو نكته بسيار مهم تأكيد كرد و تحقق اين دو نكته را ضامن صحت و سلامت گفت‏وگوى بين اديان دانست: «نخست آنكه گفت‏وگو آن گاه به فرجام مطلوب خواهد رسيد كه طرفين، در موقعيت برابر باشند. اين برابرى هم بايد در ذهن دو طرف باشد و هم بايد در شرايط بيرونى. به عبارت ديگر، گفت‏وگو كننده بايد به لحاظ ذهنى، طرف مقابل خود را لزوماً و پيشاپيش باطل نينگارد و به نيت متقاعدسازى وارد عرصه گفت‏وگو نشود. به علاوه اينكه شرايط پيرامونى گفت‏وگو نيز براى هر دو طرف بايد يكسان باشد. دوم آنكه كسانى توانايى پيشبرد درست پروژه گفت‏وگوى بين اديان را دارند كه به اجتهاد پويا و خلاق در دين باور داشته باشند. كسانى كه جسارت تغيير فرامين دينى متناسب با عقل حاكم بر روزگار خود را دارند، مى‏توانند به وادى گفت‏وگو وارد شوند. بنابراين تصلب بر فرامين و فتاواى گذشته و محروم ماندن از نوآورى‏هاى عقل، راه گفت‏وگو را خواهد بست».
از ديگر كسانى كه در اين نشست، نكته نغز و نافذى عرضه كرد آقاى وحيدى از جامعه زرتشتيان ايران بود. وى يكى از موانع اصلى گفت‏وگوى اديان را اشتياق بيش از حد پيروان يك دين به عنصر «تبليغ دينى» دانست. به گمان وى در بطن هر تبليغ دينى نوعى برترى جويى به نفع خود وجود دارد. به عبارت ديگر فردى كه در پى تبليغ دين خود است ضمناً به حقانيت مطلق دين خود و بطلان مطلق ساير اديان باور دارد. همين اعتقاد به حقانيت دين خود، راه را بر تحميل، افراط و نهايتاً خشونت دينى باز خواهد كرد. بنابراين تحقق گفت‏وگوى بين اديان در گرو دور شدن از رويكرد تبليغى به يك دين خاص است.
نشست گفت‏وگوى بين اديان، محصور و منحصر به اظهارات اين چند تن نبود. برخى ديگر از اعضا نيز در قالب اظهار نظر و يا طرح پرسش، تمايل خود به مشاركت در بحث را نشان دادند، اما عمده‏ترين ملاحظات و نظرات، در اين مقال گفته شد. شايد هيچ يك از مدعوين اين نشست، از پيش انتظار نداشت در پايان جلسه، كيش خود را ترك گويد و به آيين تازه‏اى درآيد. اين انتظار نه معقول است و نه مطلوب. آنچه جريان اين نشست را درآكنده بود، حس غريب خويشاوندى و هم سرشتى و احساس تعلق مشترك به يك اقليم نورانى بود. اين حس مشترك را از سرور رضايت‏مندانه نمايندگان اديان ايران بخوبى مى‏شد برداشت كرد.

ملاقات الهى دانان‏ بريتانيا با متفكران و الهى دانان شيعه ايرانى (1)

محمد سورى‏

برگزاركنندگان‏

اين همايش، به همت اولياى امور صومعه (اَمپِل فورث) و گروه دين‏شناسى مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى، در لندن و امپل فورث برگزار شد. در اين ميان، نقش (مركز مسيحيت و گفت و گوى بين اديان) وابسته به كالج هيثروپ در دانشگاه لندن را نمى‏توان ناديده گرفت. افتتاحيه و سخن رانى‏هاى روز نخست همايش، در كالج هيثروپ صورت پذيرفت و استادان اين مركز، شركت فعالى در همايش داشتند. كالج هيثروپ قديمى‏ترين بخش دانشگاه لندن و بزرگترين مركز مطالعات الهيات و فلسفه در انگلستان است.

شركت كنندگان‏

حاضران در همايش، عموماًاز صاحب نظران در دين اسلام (شيعه) و مسيحيت (كاتوليك) و علاقه‏مند به گفت و گوى بين اديان بودند.شيعيان، از مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى، دانشگاه تهران، دانشگاه قم، مؤسسه شيعه‏شناسى، مركز اسلامى انگلستان، كالج اسلامى لندن و مؤسسه مطالعات اسماعيلى، و كاتوليك‏ها از صومعه امپل فورث، كالج هيثروپ، دانشگاه بيرمنگام و چند مركز ديگر بودند كه در همايش شركت داشتند. افزون بر ايران و انگلستان، برخى از شركت كنندگان از كشورهاى ايتاليا (مؤسسه پايى مطالعات عربى و اسلامى واتيكان) و آمريكا (دانشگاه كاتوليكى واشنگتن) در همايش حضور داشتند.

اهداف‏

هدف اين همايش، آشناتر شدن بى واسطه طرفين با سنت‏هاى عرفانى و ديدگاه‏هاى كلامى يكديگر بود تا با تكيه بر نقاط مشترك و با دركى يك سان از بحران‏هاى موجود، براى انسان سرگشته معاصر راهى به سوى معنويت بگشايند و پاسخ‏هاى استوارترى به چالش‏هاى امروزين پيشِ روى دين مداران فراهم آورند.

آغاز ارتباط

صومعه امپل فورث بزرگ‏ترين صومعه انگلستان است و به پيروان سنت بِنِديكت تعلق دارد.اين صومعه در سال 1802 در شمال شهر (يورك) تأسيس شده است.در كنار صومعه، كالج امپل فورث وجود دارد كه حدود 600 نفر در آن جا به تحصيل اشتغال دارند. سابقه ارتباط ميان صومعه امپل فورث و شيعيان، به دوره تحصيل حجت الاسلام دكتر محمد على شمالى در منچستر باز مى‏گردد. در تابستان 1380 به دعوت اَبِت تيموثى رايت،اسقف صومعه و رئيس كالج، دكتر شمالى سه سخن رانى درباره (اسلام)، (عرفان اسلامى) و (توصيه‏هاى علمى عرفاى مسلمانان) براى كشيشان و راهبان ارائه كرد. ارتباط مذكور،نخستين برخورد اين طريقت كاتوليكى، با مسلمانان بود و بر خلاف روال معمول بود، چون معمولاً آشنايى با مسلمانان، ابتدا از اهل سنت آغاز مى‏شد. دكتر شمالى پس از بازگشت به ايران و پذيرش مديريت گروه دين‏شناسى مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى، در سال گذشته (1381) از اِبِت و دكتر و ولستان پيتربِرس، مسئول آموزش الهيات مسيحى در كالج امپل فورث، براى بازديد از قم و ايراد سخن رانى در مؤسسه امام خمينى دعوت كرد. سفر به ايران و بازديد از مراكز حوزوى، تأثير بسيار مثبتى بر ايشان داشت و توافق شد كه ارتباطات و فعاليت‏هاى مشترك تداوم يابد. بر اين اساس، قرار شد كه در تابستان سال جارى (1382) با شركت محققان ايرانى و كاتوليك، همايشى درباره تفكر شيعه و كاتوليك، در انگلستان برگزار شود. در جريان سفر دكتر شمالى به انگلستان در تابستان 1381، سه جلسه ميان ايشان واَبِت در امپل فورث براى برنامه ريزى و انتخاب موضوعات تشكيل گرديد و طرفين يك سال براى برگزارى همايش تلاش‏هاى پيگير و مستمرى انجام دادند.

گزارش تفصيلى همايش‏

روز اول همايش (شنبه 14 تير، 5 جولاى) در دانشگاه لندن، كالج هيثروپ برگزار شد. مراسم با دعا و نيايش توسط پدر تيموتى رايت و آيةالله محسن اراكى، رئيس مركز اسلامى انگلستان، آغاز شد و عصر همان روز با دعا و نيايش به پايان رسيد. برنامه همايش به گونه‏اى تنظيم شده بود كه در هر موضوع، يك نفر از متفكران شيعه و يك نفر از متفكران كاتوليك ديدگاه خود را مطرح مى‏كرد و اين امر، به طور طبيعى به فهم بهتر موضوع و مقايسه ميان دو ديدگاه كمك مى‏نمود. سخنرانان اصلى همايش در روز نخست، آية الله محسن اراكى و دكتر هوستو لاكونزى بالدا، مدير مؤسسه پاپىِ مطالعات عربى اسلامى واتيكان بودند. پس از آن، سه نشست برگزار شد: موضوع نشست اول،ذكر و ياد خدا بود. سخن رانان نشست نخست، از شيعيان، دكتر شاه كاظمى عضو مركز مطالعات اسماعيلى لندن، و از كاتوليك‏ها دكتر وولستان پيتربرس بودند. نشست دوم درباره چالش هابودكه دكتر عاملى، استاد دانشگاه تهران، و دكتر آنتونى اُماهونى، رئيس مركز مسيحيت و گفت و گوى بين اديان، به ارائه مقاله‏هاى خود پرداختند. نشست سوم به مسائل اخلاقى مربوط به مرگ و زندگى اختصاص داشت و سخن رانان، دكتر شمالى و دكتر جان‏مك دِيْد، رئيس كالج هيثروب، بودند. روز بعد (يك شنبه 15 تير، 6 جولاى)شركت كنندگان درهمايش به امپل فورث رفتند تا سه روز پايانى همايش را در آنجا ادامه دهند. هر روز همايش شامل بحث از يك محور اصلى و دو نشست درباره موضوعات فرعى بود. در كنار نشست‏هاى عمومى، سه جلسه گروهى و يك جلسه پايانى (اختتاميه) نيز برگزار شد. محور بحث دوشنبه (16 تير، 7جولاى) «آشنايى با سنت‏هاى معنوى يكديگر» بود كه خود، دو موضوع فرعى داشت. درباره موضوع فرعى نخست يعنى «كلمه خدا وشعاير» دكتر مايكل كِرمَن از كالج هيثروپ در باب «ديدگاه كلامى كاتوليك» به بحث پرداخت و دكتر عِلمى، مدير كالج اسلامى لندن، مقاله خود را درباره «وحى و كلمه خدا از ديدگاه اسلام» ارائه داد. موضوع فرعى دوم «نيايش و تفكر» بود. در اين موضوع از كاتوليك‏ها، يان‏لاثامعضو «برادران كوچك عيسى» در لندن، تحت عنوان «نيايش مسيحى» مقاله داشت و از شيعه، دكتر محمد فنايى اشكورى، استاد مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى، با عنوان «نيايش و تفكر در معنويت اسلامى» مقاله خود را ارائه كرد. همايش در روز سه شنبه به بررسى «چالش‏هاى بيرونى و درونى (ضعف‏هاى اخلاقى و ايمانى) پرداخت
». دكتر كاترين كولى، استاد فلسفه اخلاق كالج هيثروپ، تحت عنوان «ديدگاه كلامى كاتوليك» و دكتر محسن جوادى، استاد دانشگاه قم، با عنوان «عوامل تهديد كننده يقين در جهان معاصر» به موضوع فرعى نخست پرداختند. در موضوع فرعى دوم و با تأكيد بر ابراهيم(ع) به عنوان رمز مشترك اديان ابراهيمى، دكتر مرى ميلز، استاد دانشگاه بيرمنگام، مقاله خود را با عنوان «ابراهيم؛ مرد ايمان»، و محمد سورى از دانش جويان كارشناسى ارشد گروه دين‏شناسى در مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى، مقاله خود را با عنوان «ابراهيم در قرآن» قرائت كردند. محور بحث در روز پايانى همايش (چهارشنبه 18 تير، 8 جولاى) «طرح هايى براى آينده» كه در دو موضوع «خانواده و دين» و «دين و تعليم و تربيت» متمركز بود. درباره موضوع اول از كاتوليك‏ها، خانم كارولين دولاردعضو صومعه امپل فورث از تجربيات خود در تربيت دينى فرزندان با توجه به مشكلات جوامع مدرن سخن گفت. از شيعيان نيز حجت الاسلام دكتر محمود تقى زاده داورى، مدير گروه جامعه‏شناسى مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى و مؤسس و رئيس مؤسسه شيعه‏شناسى قم، مقاله‏اى با عنوان «خانواده و جامعه پذيرى دينى در ايران» قرائت نمود. راجع به موضوع فرعى دوم، پدر تيموتى رايت و آقاى عباس جعفر، مدير سابق مدرسه شيعه اثناعشرى خوجه در لندن به طرح ديدگاه كاتوليك و شيعه پرداختند و همايش، با دعا و نيايش ويژه‏اى به پايان رسيد.

دهمين اجلاس سران‏ سازمان كنفرانس اسلامى‏

دهمين اجلاس سازمان كنفرانس اسلامى از تاريخ 15 تا 17 اكتبر (23 تا 25 مهرماه) در پوتراجايا، پايتخت سياسى و ستادى مالزى برگزار شد. در اين اجلاس كه با حضور سران و نمايندگان پنجاه‏و سه كشور اسلامى برگزار شد، مهم‏ترين موضوعات و مسايل جهان اسلام مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت. علاوه بر نطق‏هاى مهمى كه سران كشورهاى اسلامى ايراد كردند و در پاره‏اى موارد، به بروز مناقشات و واكنش‏هاى تندى در سطح جهان انجاميد، مهم‏ترين دستاورد اجلاس، بيانيه مفصل اين نشست بود كه در 106 بند تنظيم شد. تأكيد عمده اين بيانيه، اصرار بر تلاش‏هاى لازم براى نيل به اتحاد و عزت امت اسلامى بود. سران اجلاس سازمان كنفرانس اسلامى در بيانيه خود خاطرنشان كردند: «ما بر نياز دنياى اسلام به ارتقاى مناسبات با ديگر كشورها و ساير تمدن‏ها و فرهنگ‏ها به ويژه با جهان غرب تأكيد مى‏نماييم و ابتكار گفت‏وگو و درك متقابل را پى مى‏گيريم و به طور فعال در مبارزه جهانى عليه تروريسم شركت مى‏كنيم.»
از نكات جالب توجه اين بيانيه، ارائه يك «برنامه عمل» است كه در دوازده بند، اهم اقدامات لازم براى اجرايى كردن توافقات اجلاس را گوشزد كرده است.

همايش جهانى‏ «اديان براى صلح» در آلمان (2)

هفدهمين همايش جهانى «اديان براى صلح» طى روزهاى ششم تا نهم سپتامبر به مدت سه روز در شهر آخن آلمان برگزار شد.
بيش از 500 نماينده از مذاهب مختلف جهان در اين همايش براى تحقق صلح در جهان، دعا كردند و به تبادل نظر پرداختند. اين همايش سه روزه كه عنوان آن «جنگ و صلح؛ اديان و فرهنگ‏ها با يكديگر ديدار مى‏كنند» بود، به همت جامعه مسيحى «سنت آجيديو» برگزار شد.
اين جامعه در سال 1986، سازمان «ديدار صلح جهانى» را با هدف تلاش براى برقرارى صلح و مبارزه با فقر در جهان تاسيس كرد.
پاپ، رهبر كاتوليك‏هاى جهان در پيامى به اين همايش گفت: پيروان اديان و فرهنگ‏هاى متفاوت را به گفت‏وگو با يكديگر فرا مى‏خوانم تا از راه ديدار، برخورد متقابل و گفت‏وگو، صلح را در جهان گسترش دهند.
در پيام پاپ كه توسط كاردينال روژ قرائت شد، چنين آمده: وحدت بشريت به معناى يكنواخت شدن و يك شكل شدن نيست و صلح تنها از طريق گفت‏وگو و درك متقابل برقرار مى‏شود. رهبر كاتوليكهاى جهان افزود: محبت و عشق و گفت و گو تنها راه رعايت حقوق انسان‏ها و مواجه شدن با چالش‏هاى قرن جديد است.
وى گفت: هم اينك جنگ‏ها و مناقشات كه همچنان رو به توسعه و گسترش است، زندگى ملل زيادى بويژه مردم كشورهاى فقير آفريقا، آسيا و امريكاى لاتين را مسموم كرده است.
رهبر كاتوليك‏هاى جهان مى‏افزايد: مطمئناً روند صلح از اين طريق كه انسان با بى‏مسئوليتى، تخم ناعدالتى و نابرابرى را در روى كره زمين بكارد، ساده‏تر نخواهد شد.
وى افزود: به همين دليل نيز كشورهاى فقير اغلب مهد پرورش ترديد، بدگمانى و خشونت شده‏اند.
در ادامه پيام پاپ چنين آمده: ما قصد نداريم حاكميت جنگ بر زندگى و امور روزمره ملل را بپذيريم. ما نمى‏خواهيم بپذيريم كه فقر همراه و همتاى نامتغير بسيارى از ملل جهان است.
رهبر كاتوليك‏ها مى‏افزايد: اگر اروپا هرچه بيشتر خود را به ريشه و منابع دينى و سنت فرهنگى نزديكتر كند، به همان نسبت نيز براى حال و آينده جهان قويتر مى‏شود.
در اين همايش آندره‏آ ريكاردى، مؤسس جامعه مسيحى سنت آجيديو و برگزار كننده هفدهمين كنفرانس جهانى «اديان براى صلح جهانى» گفت: هدف و نظر ما تشويق مردم جهان به گفت‏وگوى دينى و فرهنگى است.
ريكاردى در مصاحبه مطبوعاتى اختتاميه اين كنفرانس با اشاره به حضور گروه‏هاى مختلف مذهبى و مردمى در جلسات مختلف آن افزود: بيش از ده هزار نفر طى سه روز در كنفرانس جهانى اديان حضور داشتند و ما شاهد رابطه‏اى مستقيم و گفت‏وگويى سازنده ميان اديان بوديم.
وى گفت: با توجه به مباحث مطرح شده بين صاحب‏نظران و شركت‏كنندگان در اين كنفرانس به نظر مى‏رسد يك گفت‏وگوى واقعى و مؤثر بين نظريه‏پردازان بيش از 500 گرايش مذهبى در جهان در اين كنفرانس انجام شده است.

همايش «كثرت‏گرايى دينى» با حضور بزرگان عرصه دين‏پژوهى (3)

همايش علمى «الگوى كثرت گرايانه: بررسى موضوع از نظر اديان گوناگون» به مدت سه روز (6 تا 9 سپتامبر) در دانشگاه بيرمنگام برگزار شد.
در اين همايش، 35 نفر از دين‏پژوهان آسيايى، اروپايى و امريكايى، پيروان اديان جهان را فراخواندند تا اعتبار و حقانيت يكديگر را بپذيرند و از اين ادعا كه تنها يك دين، مقبول يا بهترين است دست شويند.
شركت‏كنندگان در اين همايش تصديق كردند كه ميان ادعاى حقانيت مطلق با سو استفاده از دين در جهت ترويج خشونت، ربط و پيوندى مستقيم برقرار است، آنها با بررسى ذخاير و آموزه هايى كه در درون همه سنت‏هاى دينى (هندوييزم، بوديزم، سيكيزم، يهوديت، مسيحيت و اسلام) وجود دارد به اين نتيجه اساسى دست يافتند كه هيچ دينى نمى‏تواند ادعا كند «حقيقت مطلق» را در دست دارد و يا از ديگر اديان بهتر است.
حاضران در اين همايش، مجموعه رايزنى‏ها و مباحثات خود را در قالب يك بيانيه پايانى گرد آوردند كه هسته مركزى آن، تاكيد بر اصول اساسى كثرت‏گرايى دينى بود. مهمترين بندهاى اين بيانيه از اين قرار است:
1. مهمترين و مطمئن‏ترين راه ارتباط ميان اديان، گفت‏وگوست و رفع خصومت ميان مذاهب جهان، يك فريضه است.
2. موضوع گفت‏وگوى ميان اديان بايد مسائل مبرم جهان امروز، از جمله جنگ، خشونت، فقر، تخريب محيط زيست، بى‏عدالتى جنسى و نقض حقوق بشر باشد.
3. ادعاى مالكيت حقيقت مطلق بسادگى به تحريك نفرت و خشونت دينى مى‏انجامد.
4. اديان جهان، همگى «واقعيت/حقيقت مطلق» را كه در قالب‏هاى گوناگون مفهوم‏سازى مى‏شود، تصديق مى‏كنند.
5. گرچه واقعيت/حقيقت مطلق، فراسوى محدوده دانش بشرى است، اديان جهان هر يك، تبيين خاصى از آن عرضه مى‏كنند.
6. اديان بزرگ جهان، به رغم مناسك و آموزه‏هاى متفاوت‏شان، راه‏هاى معتبرى براى رسيدن به خير اعلى هستند.
7. اديان جهان ارزش‏هاى مشتركى دارند همچون عشق، شفقت، عدالت، صداقت و...
8. همه اشخاص، از آزادى وجدان و حق انتخاب دين برخوردارند.
9. تصديق مشترك (نسبت به ارزش‏هاى اديان)، تقويت كننده احترام متقابل است.
10. تلاش براى تشويق ديگران به تغيير آيين، حتى در صورت موفقيت، ايمان افراد را از اصالت و ارزش، تهى مى‏سازد.
اين همايش به همت دين‏پژوهان نامدارى چون جان هيك (دانشگاه بيرمنگام)، پل نيتر (دانشگاه زاويه - امريكا)، پرى اشميت لئوكل (دانشگاه گلاسكو) و لئونارد سودلر (دانشگاه تمپل) برگزار شد.

همايش‏ «اديان جهان» در قزاقستان (4)

نمايندگان اديان عمده جهان روز 23 سپتامبر در بحبوحه عميق‏تر شدن اخلاف ميان شرق و غرب، «اجلاس اديان» را در قزاقستان برگزار كردند.
خبرگزارى فرانسه از شهر آستانه قزاقستان گزارش داد: هيات‏هايى از 17 مذهب و فرقه عمده جهان در نشست دو روزه‏اى در مركز اين جمهورى غيرمذهبى گردهم آمدند.
بر اساس اين گزارش نمايندگانى از واتيكان، كليساى ارتدوكس، اتحاديه جهانى اسلام و شوراى خليفه‏گرى اسرائيل در بخش گفت‏وگوى بين مذاهب اين اجلاس حاضر شدند و محور مذاكرات شركت كنندگان «اجلاس اديان» مساله اسلام و مفهوم آن در غرب پس از حادثه 11 سپتامبر 2001 ميلادى بود.
نور سلطان نظربايف، رئيس جمهور كشور ميزبان كمى پيش از آغاز اجلاس گفت: كشورها با تروريسم كه تهديدكننده ملت‏ها و دولت‏هاست مبارزه مى‏كنند و اين تصور كه تروريسم از اسلام ناشى مى‏شود، خطاى بزرگى براى بشريت محسوب خواهد شد.
خبرگزارى فرانسه همچنين به نقل از توماس پتا، اسقف اعظم كليساى رومن كاتوليك قزاقستان نوشت كه «اجلاس اديان» براى افراد و اديان مختلف حائز اهميت است. وى افزود: قزاقستان پل ارتباطى غرب و شرق شده است.
بنابراين گزارش «اجلاس اديان» به پيشنهاد پاپ ژان پل دوم، رهبر كاتوليك‏هاى جهان برگزار شد كه پس از واقعه 11 سپتامبر در امريكا خواستار انجام گفت‏وگوى اديان با (علماى) اسلام شد. اين خبرگزارى افزود: پاپ يكى از مخالفان اصلى حمله امريكا به عراق است زيرا بسيارى بر اين عقيده هستند كه تهاجم به عراق موجب تعميق اختلاف ميان اسلام و غرب شده است.
خبرگزارى فرانسه افزود كه «اجلاس اديان» در فزاقستان يعنى در كشورى برگزار شده كه به موجب جمعيت مسلمان خود (كه اكثريت جمعيت كشور را تشكيل مى‏دهند) بيم آن مى‏رود كه پس از دستيابى به استقلال در پى فروپاشى شوروى سابق، شاخه افراطى اسلام در آن ريشه بدواند و گسترش يابد.
به گزارش اين خبرگزارى، عبدالله‏بن عبدالحسين التركى، كاردينال جوزف تومكو و يونامتنزگز به ترتيب به نمايندگى از طرف «اتحاديه جهانى اسلام»، واتيكان و يهوديان اشكنازى اسرائيل در «اجلاس اديان» شركت كردند. همچنين نمايندگان مذهب شينتوى ژاپن و هندوهاى هند نيز در اين اجلاس حاضر شدند.
از جمهورى اسلامى ايران، هياتى به سرپرستى آقاى هادوى مقدم در اين همايش شركت داشت. همچنين آقاى سيدمحمد خاتمى، رياست جمهورى ايران پيامى به اين اجلاس فرستاد كه در بخشى از آن آمده است: «راه يافتن به حقيقت معنوى هدف و گوهر همه سنتهاى مقدس است و كشف اين حقيقت، با گام نهادن در آن سو براى انسان در هر دورانى آثار و نتايج مبارك داشته است. انسانى كه در جست‏و جوى معناست چشمى بيناتر و گوشى شنواتر دارد. از اين‏رو مى‏تواند دنيايى فراخ‏تر بر پايه محبت و مدارا، عدالت و اخلاق، منطق و گفت‏وگو بنا نهد. اين حقيقت نهفته در همه اديان است.»

هشتمين نشست‏ «اديان جهانى» در نورنبرگ (5)

هشتمين نشست «اديان جهانى» در فاصله بيست‏و سوم تا بيست‏و هفتم سپتامبر (اول تا پنجم مهرماه) در دانشگاه نورنبرگ برگزار شد.
در اين نشست افرادى نظير هانس كونگ (آلمان)، ويليام وندلى (امريكا)، جاناتان مگونت (انگليس)، لينوآرام (هند)، حسن‏بن طلال (اردن)، سولاك سيبا راكسا (تايلند) و يوهانس لمان حضور داشتند. در دو روز نخست افراد ياد شده درباره گفت و گوى اديان سخنرانى كردند و سپس در دو روز پايانى به بررسى طرح دانشگاه نورنبرگ درباره تصوير مسيحيت در كتاب‏هاى درسى مسلمانان پرداختند. گفتنى است در اين طرح با مراجعه به كتاب‏هاى درسى كشورهاى ايران، فلسطين، اردن، مصر و تركيه تصويرى كه از مسيحيت در آنها براى دانش‏آموزان ارائه شده مورد نقد قرار گرفته است.
همچنين نمايندگانى نيز از كشورهاى فوق به عنوان مسئول در جلسات دو روز آخر به پاسخ درباره انتقادات وارده پرداختند.
سعيد عدالت‏نژاد، مدير گروه اديان مركز گفت‏وگوى تمدن‏ها، به عنوان نماينده ايران در اين نشست حضور داشت كه درباره پيشفرض‏هاى متفاوت مؤلفان كتابهاى درسى در ميان مسلمانان و مسيحيان مباحثى را طرح كرد.
وى در صحبت‏هاى خود به اين نكته اشاره كرد كه مؤلفان كتابهاى درسى در ايران وظيفه خويش را بيان حقيقت مى‏دانند در حالى كه مؤلفان مسيحى آلمانى وظيفه خود را گزارش آرا مى‏دانند.
شايان ذكر است كه در دهه هفتاد شمسى مرحوم فلاطورى طرحى درباره تصوير اسلام در كتابهاى درسى كشور آلمان به انجام رساند كه در آن به نقد ديدگاه‏هاى مؤلفان كتابهاى درسى آلمان پرداخته بود.

گردهمايى رهبران مسلمان، يهودى و مسيحى در اورشليم (6)

به گزارش بى بى سى در تاريخ بيست‏و دوم سپتامبر، پانصد رهبر دينى مسلمان، يهودى و مسيحى براى انجام يك گردهمايى دينى در اورشليم شركت كردند.
120 رهبر از اين جمعيت شركت كننده، امريكايى بودند كه در يك راهپيمايى سمبليك دست در دست يكديگر به سوى زيارت اماكن مقدسه‏اى رفتند كه براى هر سه دين ابراهيمى قابل ستايش است. سپس رهبران گروه‏هاى ديگر دينى از جمله دروزى‏ها، بوداييان، ارتدكس‏ها و نيز گروه‏هاى مختلف دينى به جمع آنها پيوستند و براى برپايى صلح در خاورميانه دعا كردند. چهره‏هاى شاخص شركت كننده در اين مراسم عبارتند از: اسقف جرج آگوستوس استالينگز، رهبر جماعت كاتوليكى آفريقا و امريكا؛ ربى داوودبن آمى، بنيانگذار بنياد همكارى‏هاى مسيحى - يهودى مسلمان در امريكا و امام حاتم بونداكجى، امام جماعت اسلامى ايالت كاليفرنيا.

همايش‏ «حقوق بشر از منظر اسلام و غرب» در لندن‏

همايش «حقوق بشر از منظر اسلام و غرب» روز 13 سپتامبر در محل انستيتو گوته لندن برگزار شد.
اين همايش يك روزه را كالج اسلامى مطالعات پيشرفته، كميسيون حقوق بشر اسلامى، مؤسسه اطلاع‏رسانى اوپن دمكراسى و موسسه گوته سازماندهى كرده بودند. سفارت جمهورى اسلامى ايران در لندن و سفارت آلمان در اين شهر نيز در برگزارى اين همايش همكارى داشتند.
در بخشى از نشست اين همايش خانم آرزو مرالى، يكى از مسئولان كميسيون حقوق بشر اسلامى در انگليس در مورد آزادى يا عدم آن، اسلام جهان‏گرا و حقوق بشر سخنرانى كرد.
مرالى در سخنان خود به بررسى امكان كاربرد و گستره اعلاميه جهانى حقوق بشر در جوامع مختلف بشرى و بررسى ديدگاه جهان‏گرايى از نگاه اسلام و مسلمانان پرداخت.
وى كه خود يك فعال مسلمان در زمينه حقوق بشر است گفت: بسيارى از مسلمانان به مقوله حقوق بشر از نوع غربى آن به ديده ترديد و ابهام مى‏نگرند و آن را پديده‏اى نامعلوم مى‏دانند.
مرالى افزود: وقتى بحث حقوق بشر مطرح مى‏شود، مسلمانان سنتى ناخوداگاه موضعى تدافعى گرفته و به عنوان يك متهم مجبور به دفاع از خود و آيين‏شان مى‏شوند.
وى در ادامه، تلقى رايج در ميان برخى از انسان مداران غربى را كه مى‏گويند حقوق بشر دين بى‏دينان بشريت معاصر است، به عنوان يكى از مشكلات مسلمانان در مواجهه با اين مقوله ذكر كرد.
محمدسعيد بهمن‏پور، مدير برنامه مطالعات اسلامى در كالج اسلامى لندن نيز با عنوان «مذهب و حقوق بشر؛ آيا بين اين دو هماهنگى وجود دارد؟» در اين همايش سخنرانى كرد.
بهمن‏پور در سخنرانى خود با بررسى ارزش‏هاى ارائه شده در اعلاميه جهانى حقوق بشر و نگاه اديان بزرگ جهانى بويژه اسلام، به كنگاش در مورد امكان انطباق اين ارزش‏ها با آموزه‏هاى اسلامى پرداخت. وى گفت: حقوق بشر در جهان كنونى همانند عدالت و آزادى به يكى از ارزش‏هاى مسلم تمدن بشرى مبدل شده كه هيچ كس ياراى مخالفت با آن و يا انتقاد از آن را ندارد. بهمن‏پور همچنين به مشكلات معتقدان حقوق بشر با مبانى آن اشاره كرد و افزود: نمى‏توان اعلاميه جهانى حقوق بشر را بيانيه‏اى دينى دانست چرا كه در آن از خداوند، دين و اعتقادات معنوى و الهى سخنى به ميان نيامده است.
با اين همه، وى تصريح كرد: در اين اعلاميه ارزش‏هايى وجود دارد كه اگر چه منشا آن انسان اعلام شده، تشابه زيادى با فرامين و آموزه‏هاى اديان الهى و به خصوص اسلام دارد، چرا كه اين بيانيه نيز مانند مقوله دين با اعتقادات و باورها سر و كار دارد و نه صرفاً با امور ملموس و واقعى. دكتر گودرون كريمر، استاد مطالعات اسلامى در دانشگاه آزاد برلين هم در اين همايش با عنوان «قضاوت با تبعيض: عدالت و برابرى در گفتمان مدرن اسلامى» براى حاضران سخنرانى كرد.
خانم دكتر كريمر گفت: همواره در طول تاريخ از عدالت و برابرى معمولاً به عنوان ارزش‏هاى بنيادى يك نظام اسلامى و روح شريعت و احكام دينى نام برده شده است.
وى افزود: براى نمونه معمولاً در بحث مربوط به حقوق زنان در اسلام، مساله برابرى حقوق به جاى برابرى محض زنان و مردان به تعادل در حقوق و مسئوليت‏ها تغيير شكل مى‏يابد. به اعتقاد كريمر، بر اساس اين منطق، عدالت نيازمند اندازه‏اى از تبعيض است تا بتوان بر مبناى آن عدالت و انصاف محض را در جامعه اسلام ايجاد كرد.
استاد دانشگاه آزاد برلين گفت: مشكل از اينجا آغاز مى‏شود كه بخواهيم اين تلقى از عدالت و برابرى در اسلام را با مبانى امروزى حقوق بشر در جهان تطبيق بدهيم.
وى در ادامه سخنان خود به بررسى مختصر ديدگاه‏ها و قرائت‏هاى مختلف موجود در ميان متفكران جوامع مسلمان در مورد حق، مسئوليت، تعادل، عدالت و آزادى پرداخت.
يكى ديگر از سخنرانان اين همايش يك روزه اسامه دانشيار بود كه گفتار خود را با عنوان «بنيادهاى حقوق بشر در قوانين شريعت اسلامى» ارائه كرد.
دانشيار كه وكيل دعاوى و متخصص حقوق بشر اسلامى در انگليس است، در سخنان خود به ارزيابى برداشت‏هاى رايج در ميان دانشگاهيان، حكام و سياستگران غربى درباره عدم رعايت حقوق بشر در بسيارى از كشورهاى عربى و اسلامى و نسبت دادن آن به وجود آموزه‏هاى اسلامى پرداخت.
وى تاكيد كرد: مطامع و علايق كشورهاى غربى در جهان اسلام موجب شده حاكمان بسيارى از اين كشورها نسبت به هر دو مقوله شريعت اسلامى و رعايت حقوق بشر همزمان بى‏اعتنايى كنند و تنها در انديشه تداوم سلطه خود و راضى نگاه داشتن غريبان باشند.
دكتر آنا ورث هم در اين همايش گفت: براى كشورهاى مختلف بويژه كشورهاى اسلامى هم اكنون اين امكان وجود دارد كه به معاهدات بين‏المللى حقوق بشر بپيوندند، در عين حال خود را از اجراى برخى از بندهاى آن مستثنى كنند.
وى به طور مشخص به وجود مخالفت در كشورهاى اسلامى درباره كنوانسيون بين‏المللى رفع هر گونه تبعيض عليه زنان اشاره كرد و به عنوان نمونه در اين زمينه كشور پاكستان را مثال زد و گفت: اين كشور اسلامى در ابتدا كنوانسيون بين‏المللى رفع هر گونه تبعيض عليه زنان را با تاكيد بر استثنا كردن برخى بندهاى آن امضا كرد ولى بعدها كه شرايط در آن كشور مهيا شد موارد مستثنى را لغو كرد و به طور كامل اين كنوانسيون را به اجرا گذاشت.
اين كارشناس حقوق بشر كه با عنوان «نگاهى عملى به جهان‏گرايى و نسبيت فرهنگى» سخنرانى مى‏كرد گفت: جهانى كردن معاهدات بين‏المللى از قبيل معاهده منع شكنجه، دفاع از حقوق كودكان و زنان و معاهدات ديگرى از اين قبيل كه متضمن رعايت حقوق بشر است، مستلزم توجه به مسائل منطقه‏اى، فرهنگى و مذهبى در جهان است.
دكتر ورث، يكى از موانع موجود در كشورهاى جهان سوم و اسلامى را براى پيوستن به معاهدات بين‏المللى حقوق بشر، لزوم بازنگرى و تغيير اساسى در برخى از قوانين اوليه و اجراى آن در اين دسته از كشورها ذكر كرد.

پيشنهاد تشكيل‏ «بنياد اقتصادى مسلمانان جهان در مالزى» (7)

نمايندگان شركت كننده در كنفرانس بين‏المللى رهبران مسلمان جوان با تاسيس بنياد اقتصادى مسلمانان جهان در مالزى» موافقت كردند.
خبرگزارى برناما روز 17 سپتامبر گزارش داد كه قائم مقام رئيس كنفرانس بين‏المللى رهبران مسلمان جوان درباره تصميمات اتخاذ شده در اين كنفرانس گفت: چهار قطعنامه در كنفرانس بين‏المللى رهبران جوان تصويب شد و نمايندگان كشورهاى شركت كننده بر لزوم تاسيس بنياد اقتصادى مسلمانان جهان تاكيد كردند.
وى محل اين بنياد را مالزى و فعاليت آن را در ارتباط با شناسايى طرح‏هاى اقتصادى در ميان كشورهاى اسلامى امكان‏پذير دانست.
صالح ارائه كمك و سرمايه‏گذارى به منظور كمك مالى به دانشجويان مسلمان علاقه‏مند به تحصيل در مالزى را از ديگر فعاليت‏هاى بنياد اقتصادى مسلمانان جهان عنوان كرد.
وى تاكيد كرد كه «بنياد اقتصادى مسلمانان جهان» همچنين به عنوان مركزى براى ارائه خدمات مشاوره‏اى، انجام مطالعات و سازماندهى برنامه‏هاى مؤثر اقتصادى براى كشورها و سازمان‏هاى اسلامى است. بيش از 350 تن از نمايندگان كشورهاى عضو سازمان كنفرانس اسلامى از تاريخ 14 سپتامبر (23 شهريور) به مدت سه روز در «كنفرانس بين‏المللى رهبران جوان مسلمان» كه در كوالالامپور برگزار شد، شركت كردند.
قائم مقام رئيس كنفرانس بين‏المللى رهبران جوان مسلمان اذعان داشت كه بنياد اقتصادى مسلمانان جهان همچنين به عنوان يك مركز اطلاعاتى در زمينه ايجاد فرصت‏هاى اقتصادى و تجارى براى كليه كشورهاى اسلامى خواهد بود.
وى خاطرنشان كرد كه نمايندگان كشورهاى اسلامى طى قطعنامه‏اى تصويب شده در اين كنفرانس علاوه بر موافقت با تاسيس بنياد اقتصاد مسلمانان جهان، خواستار اتحاد و يكپارچگى بيشتر امت اسلامى، لزوم تجهيز مسلمانان به علوم، فناورى و دانش روز و بهره‏بردارى بيشتر از منابع انسانى در زمينه فعاليت‏هاى تجارى شدند.
رحيم تامبى رئيس كنفرانس بين‏المللى رهبران مسلمان جوان نيز تاكيد كرد كه پيشنهاد تاسيس بنياد اقتصادى مسلمانان جهان تا پيش از برگزارى نشست دهم سران سازمان كنفرانس اسلامى به نخست‏وزير مالزى ارائه خواهد شد.
دهمين نشست سران كشورهاى عضو سازمان كنفرانس اسلامى از تاريخ 11 تا 18 اكتبر (19 تا 26 مهر) در مالزى برگزار شد.

اتهام شيوع كفر در مغرب از سوى يك عالم دينى‏

روزنامه الشرق الاوسط در تاريخ 16 سپتامبر از دارالبيضاى مغرب گزارش داد كه بن داود الخملى در دادگاه و در پاسخ به سؤالهاى قاضى گفت: جامعه مغرب كافر است و افراد اين جامعه نمى‏توانند از كفر به اسلام روى آورند، چرا كه كفر در اين جامعه عميق شده است.
الخملى به اتهام دعوت به كشتن مسئولان سياسى مغرب، بازداشت شده است. وى تاكيد كرد كه در مسجد نماز نمى‏خواند چون تمام مساجد را مسجد «ضرار» مى‏داند و نماز جمعه نمى‏خواند زيرا در كشور كفر زندگى مى‏كند و گوشت نمى‏خورد زيرا همه به دست كفار ذبح شده است.
شيخ‏الخملى پس از اتمام ديپلم وارد دانشكده حقوق مى‏شود ولى پس از سه ماه انصراف مى‏دهد چون معتقد به فساد در دانشگاه است. ده سال بعد نيز به مطالعه متون مرجع روى مى‏آورد و ادعا مى‏كند فهم نص دينى فقط نياز به مهارت در زبان عربى دارد. لذا پس از از اين مطالعات به خود اجازه مى‏دهد بر اساس فهمش همه را تكفير كند و برخى طرفداران خود را به قتل رجال سياسى مغرب تحريك كند.

همايش زن مسلمان‏ و چالش‏هاى معاصر در سوريه (8)

با توجه به اهميت موضوع زنان در جهان معاصر و بازتاب آن در محافل فرهنگى و روشنفكرى و دانشگاهى، طرح و پيگيرى اين موضوع در حوزه فرهنگى بسيار حائز اهميت است. امروزه در پرتو انديشه‏هاى تابناك حضرت امام خمينى(ره) و رهبر معظم انقلاب خوشبختانه تحولات چشمگيرى در اين رابطه رخ داده است و لذا اين محور از نقاط قوت انقلاب اسلامى است كه شفاف كردن آن به ويژه براى كشورهاى اسلامى بسيار پرجاذبه است و به همين منظور «روز زن» با عنايت بيشترى در رايزنى فرهنگى جمهورى اسلامى ايران در دمشق مورد بررسى قرار گرفت و مقرر شد در سال جارى از كارهاى صرفاً تبليغاتى پرهيز شود، لذا طرح همايش فكرى با عنوان (زن مسلمان و چالش‏هاى معاصر) با اهداف ذيل برگزار شد:
1- معرفى انديشه‏هاى تابناك امام راحل و مقام معظم رهبرى در مورد زنان.
2- طرح دستاوردهاى عملى انقلاب اسلامى در باب حقوق زنان ايران.
3- بررسى قانون اساسى ج.ا.ا و مقايسه آن با دنياى كنونى در بخش حقوق زنان.
4- مطرح كردن حضرت فاطمه زهرا(س) به عنوان بزرگترين اسوه براى زنان.
5- طرح انديشه‏هاى معاصر در ايران از قبيل انديشه‏هاى شهيد مطهرى در مسئله زنان.
همايش مذكور با حضور شخصيت‏هاى برجسته كشورهاى اسلامى مصر، يمن، لبنان، سوريه و ايران اسلامى با عنوان (زن مسلمان و چالش‏هاى معاصر) در تاريخ 28/5/82 به مدت دو روز در مركز فرهنگى عربى دمشق و رايزنى برگزار شد.
از ويژگى‏هاى اين همايش، بحث‏هاى بسيار علمى بود كه در جلسات مطرح شد و مورد استقبال انديشمندان قرار گرفت. اين همايش تحت اشراف وزير فرهنگ سوريه خانم دكتر نجوه قصاب حسن برگزار شد و ايشان علاوه بر حضور كامل و سخنرانى در افتتاحيه در جلسه پايانى همايش نيز حاضر بود.
گفتنى است مشاركت فعال وزير فرهنگ سوريه در همايش‏هاى رايزنى در اين حد تاكنون كم‏نظير بوده است. از طرفى رايزنى فرهنگى جمهورى اسلامى ايران در دمشق براى بالا بردن سطح گفت‏وگوها با دولت سوريه در مورد زنان از خانم شجاعى مشاور محترم رياست جمهورى و رئيس مركز مشاركت زنان دعوت به عمل آورد و با كمك سفارت براى ايشان ملاقات هايى در عالى‏ترين سطح از جمله با رئيس جمهورى سوريه دكتر بشارالاسد، همسر رئيس جمهورى خانم اسماءالاسد و رئيس شوراى عالى خانواده در سوريه، وزير فرهنگ خانم دكتر نجوه قصاب حسن، وزير آموزش عالى سوريه دكتر حسن ريشه و خانم سعادبكور رئيس اتحاديه زنان سوريه ترتيب داده شد كه اين ملاقات‏ها بازتاب مطبوعاتى و رسانه‏اى خوبى به همراه داشت.
مهمترين محورهاى مطرح شده در اين ملاقات‏ها به شرح ذيل بوده است:
1- تدوين يك تفاهم نامه فرهنگى در مسايل زنان در چارچوب قرارداد فرهنگى فيمابين.
2- بيان و تشريح آخرين دستاوردهاى انقلاب اسلامى در مورد زنان.
3- تشكيل نشست‏هاى مشترك علمى براى تبيين حقوق زنان مسلمان.
4- تأكيد بر برگزارى هفته فرهنگى ايران در سوريه و دعوت از هنرمندان و انديشمندان زن براى شركت در آن.
5- تأكيد بر گسترش زبان فارسى در اين كشور و راه‏اندازى گروه ادبيات فارسى در دانشگاه‏هاى سوريه.
6- تأكيد مقامات سوريه بر نقش رايزنى فرهنگى به عنوان فعال‏ترين رايزنى در اين كشور و اعلام آمادگى رايزنى براى همكارى مثبت با ارگان‏هاى ذيربط سورى.
گفتنى است در تمام ملاقات‏ها رايزن فرهنگى كشورمان نيز حضور داشت و قرار شد روى محورهاى فوق برنامه‏ريزى شود و كميته‏هاى تخصصى كارى به وجود آيد.
خوشبختانه حضور خانم شجاعى همراه با وزير فرهنگ سوريه در اختتاميه كنفرانس موجب شد كه از نظر رسانه‏اى نيز اين برنامه پوشش مطلوبى داشته باشد و در تلويزيون‏هاى سوريه و المنار منعكس شود. جمع‏بندى توصيه‏هاى اين همايش كه از طرف شركت‏كنندگان و شخصيت‏هاى دانشگاهى و فرهنگى مطرح شده به شرح ذيل است:
1- با توجه به موفقيت‏هاى انقلاب اسلامى در تعالى بخشيدن به جايگاه زنان ايران با الگوى دينى و با نگاه عصرى و نو، شايسته است اين الگو براى دنياى كنونى به ويژه جهان اسلام بيشتر معرفى شود و كشورهاى اسلامى از اين الگوى موفق استفاده كنند.
2- با توجه به گستردگى موضوع حقوق زنان و تحولات آن و با عنايت به عنصر زمان و مكان و نقش فقها، در تبيين حقوق زنان لازم است فقهاى معاصر با نگاه اجتهادى جديد، موضوع حقوق زنان را بررسى كنند.
3- با وجود خرافات و كج‏انديشى‏ها، حقوق زنان مانند گذشته مورد غفلت و تجاهل قرار گرفته و استيفاى آن محقق نخواهد شد و بايد مبارزه با انحرافات به عنوان يك محور مهم مورد توجه قرا گيرد و بهترين راه براى تحقق اين مهم، مبارزه با جهل و بى‏سوادى است.
4- با توجه به نقش مهم زنان در تربيت و توسعه، دولت‏ها بدون مشاركت فعال زنان نمى‏توانند گام‏هاى بلندى در عرصه تربيت و توسعه بردارند و بر دولت‏ها لازم است زمينه فعاليت مثبت زنان را فراهم سازند.
5- با عنايت به نقش سازمان‏ها و تشكل‏هاى مردمى و مدنى، زنان بايد براى احقاق حقوق خود سعى و به صورت سازمانى و نهادهاى مدنى اين مهم را تعقيب كنند.
6- بهتر است جمهورى اسلامى ايران در سطح بين‏المللى شرايط يك كنگره فراگير با حضور انديشمندان مسلمان را فراهم كند و انديشه اسلامى و چالشهاى معاصر مورد نقد و بررسى قرار گيرد.
7- با توجه به تهاجم فرهنگى غرب و نارسايى فرهنگ غربى در ايجاد يك ساختار انسانى و متعالى براى زنان، لازم است انديشه غربى مورد آسيب‏شناسى قرار گيرد و نگرش اسلامى به صورت تطبيقى در اين زمينه بررسى شود و آثار خوب در زمينه حقوق زنان به چند زبان رسمى به چاپ برسد.

جلسه افتتاحيه‏

رياست علمى جلسه افتتاحيه را آيت‏ا... سيدمحمد بجنوردى رئيس كميته حقوق بشر در ايران و استاد حوزه و دانشگاه، دكتر كاظم اكرمى انديشمند ايرانى و استاد دانشگاه، خانم سعاد بكور رئيس اتحاديه بانوان و نماينده مجلس ملى سوريه، خانم دكتر سعاد صالح استاد فقه مقارن دانشگاه ازهر مصر و خانم جمال حسينى پژوهشگر لبنانى برعهده داشتند.
اولين سخنران همايش ركن‏آبادى كاردار سفارت كشورمان در سوريه بود كه سالروز تولد حضرت فاطمه زهرا(س) دخت پيامبر و روز زن مسلمان را به همه مسلمانان تبريك گفت و از حضور پژوهشگران و انديشمندان و شخصيت‏هاى فرهنگى، اجتماعى و سياسى ابراز تشكر كرد.
وى سپس در بيان اهميت برگزارى اين همايش يادآور شد: زنان ايران نقش مهم و اساسى در ساختار اجتماعى، سياسى و فرهنگى جامعه به دست آورده‏اند. ركن آبادى در پايان از حكومت و دولت سوريه به خاطر برگزارى اين همايش بزرگ منطقه‏اى تشكر و سپاسگذارى كرد.
دومين سخنران اين جلسه آيت‏الله بجنوردى بود كه در رابطه با حقوق بانوان در اسلام و ايران اظهار داشت: در عالم هستى فضيلت انسان در علم و تقوى و كمال نفس بشر است و اين كمال در مرد و زن وجود دارد و عمل انسان‏ها شخصيت آنها را معرفى مى‏كند. اسلام بزرگترين انقلاب فرهنگى را در جهان به وجود آورد، به علاوه، فقه اسلامى با عدالت اجتماعى ارتباط دارد و همه قوانين بايد با معيار عدالت منطبق باشند. هر حكمى مخالف با عدالت باشد مطرود ديدگاه اسلام است، همچنين اسلام در قوانين به اخلاق بسيار اهميت داده است و دو محور عدالت و اخلاق از اساسى‏ترين خصائص احكام و قوانين مربوط به زنان است.
وى در پايان تأكيد كرد: بسيارى از قوانين در رابطه با مقام شامخ زن بعد از انقلاب اسلامى تغيير يافته و بانوان توانسته‏اند جايگاه شايسته خود را به دست آورند.
سخنران بعدى خانم دكتر نجوه قصاب حسن، وزير فرهنگ سوريه بود كه همايش با اشراف ايشان برگزار شده است. وى سالروز تولد حضرت فاطمه(س) و همچنين روز زن مسلمان را به همه مسلمانان تبريك گفت و آن حضرت را به عنوان بانوى برجسته اسلام و سمبل و مربى نمونه در خانواده و جامعه معرفى كرد و سپس در ادامه اظهار داشت: در تاريخ اسلام فاطمه زهرا(س) بزرگترين مدافع حقوق زن بوده است. وزير فرهنگ سوريه در پايان از حضور انديشمندان و سفير جمهورى اسلامى و رايزنى فرهنگى در برگزارى اين همايش بزرگ سپاسگزارى كرد. همچنين در اين جلسه اشعار زيبايى توسط شاعر معروف سورى محمدعباس على قرائت شد كه مورد توجه حضار قرار گرفت.
ديگر سخنران همايش، خانم سعاد بكور، نماينده مجلس ملى و رئيس اتحاديه بانوان سوريه طى سخنان تأكيد كرد: اسلام دين برابرى و تسامح و دين گفت‏وگو است ولى متأسفانه زنان در جوامع اسلامى نتوانسته‏اند به حقوق خود برسند و بايد بسيارى از قوانين طبق مفاهيم اسلامى و دور از افكار و انديشه‏هاى سنتى و قديمى تغيير يابند. وى در بخش ديگر از سخنان خود آمارى از حضور بانوان سورى در مراكز مهم رسمى بيان و در پايان تصريح كرد: اينجانب به ايران سفر كرده و از نزديك جايگاه زنان را در جامعه اسلامى ايران ديده‏ام. زن ايرانى توانسته بسيارى از حقوق خود را به دست آورد.
پنجمين سخنران اين جلسه خانم جمال حسينى پژوهشگر لبنانى مقاله‏اى با عنوان دلايل عقب‏ماندگى زنان معاصر در جامعه اسلامى ارائه كرد و اظهار داشت: متأسفانه بسيارى از بانوان مسلمان گرفتار مثلث جهل و فقر و بيمارى‏اند.
وى همچنين چالش‏هاى زنان معاصر جهان اسلام را بررسى و روش‏هاى مناسب براى بهبود وضع بانوان را مطرح كرد.
آخرين سخنران محمد نبيل خياط پژوهشگر سورى بود. وى در مقاله‏اى با عنوان جايگاه زن در قرآن مجيد؛ يادآور شد: بايد هميشه علم و عمل و تقوا در انديشه و گفتار بشر جايگزين شود و قرآن كريم زن و مرد را به لحاظ خلقت و شخصيت و ارزش‏هاى انسانى برابر دانسته است.
گفتنى است اين مراسم اهداف مهمى را تعقيب مى‏كند كه از آن جمله است: تعريف موقعيت زنان در جمهورى اسلامى، معرفى افكار و انديشه‏هاى امام خمينى(ره) و مقام معظم رهبرى، تبيين انديشه تابناك اسلام در مورد زنان، تعيين نقش زنان مسلمان در توسعه و تربيت، بررسى چالش‏هاى معاصر زن مسلمان و رهيافت‏هاى عملى براى رسيدن به آرمان‏هاى بلند اسلامى.

جلسه اول‏

در دومين روز همايش جمعى از دانشگاهيان و شخصيت‏هاى فرهنگى و حوزه‏هاى دينى شيعى و اهل سنت سوريه حضور داشتند. رياست علمى اين جلسه را آيت‏الله بجنورى از ايران بر عهده داشت. همچنين خانم دكتر زينب شوربه از لبنان، خانم دكتر سعاد صالح از مصر، دكتر كاظم اكرمى از ايران و خانم آمال عبدالخالق از يمن اعضاى هيئت رئيسه اين نشست بودند.
اولين سخنران خانم دكتر سعاد صالح رئيس بخش فقه دانشگاه الازهر مصر بود. ايشان از زنان معروف در مصر است كه در زمينه فقه مقارن، تحقيقات گسترده‏اى دارد.
وى در زمينه نقش زن در نظام خانواده و حقوق زنان سخنرانى كرد و اظهار داشت: اسلام يك منظومه فكرى است و هيچ مكتبى در دنيا نتوانسته مانند اسلام در مورد نقش زنان در خانواده موضع‏گيرى كند. اسلام توانسته توازن مناسبى ميان نهاد خانواده و نهادهاى اجتماعى بوجود آورد. دكتر سعاد صالح تاكيد كرد: نقش زن در تربيت نقش كليدى و اساسى است و بدون مشاركت زنان در خانواده و اجتماع حيات اجتماعى مختل مى‏شود و من سعى خواهم كرد در مورد فقه زنان و حقوق آنها در فقه مجموعه‏اى را در مصر بوجود آورم. اين سمينار در اين جهت براى من بسيار مؤثر بود و تجارب خوبى را در اين همايش پيدا كردم كه در نگرش من تأثير گذاشت.
دومين سخنران اين جلسه خانم دكتر نشوه نجيب علوانى استاد دانشگاه دمشق بود كه تخصص ايشان در فقه و حقوق اسلامى و از مؤلفين و انديشمندان سورى است و آثار خوبى در زمينه فقه و حقوق دارد. وى نيز در زمينه جايگاه و حقوق زنان در قانون اساسى ايران اظهار داشت: قانون اساسى ايران يكى از مترقى‏ترين قوانين جهان است و به نظر من تا حدود 90 درصد به جوانب مختلف حقوق زنان در قانون مذكور توجه شده است و زنان در پرتو آن مى‏توانند به حقوق مساوى با مردان دست يابند و در امور اقتصادى، اجتماعى، آموزشى و مشاركت سياسى، زنان از جايگاه والايى برخوردارند و قانون اساسى ايران زمينه حضور زنان را در عرصه‏هاى مختلف فراهم كرده است.
ديگر سخنران اين جلسه دكتر كاظم اكرمى استاد دانشگاه تربيت معلم از ايران بود. ايشان نيز طى سخنانى درباره موضوع تعليم و تربيت و توسعه و نقش زنان اظهار داشت: در دنياى كنونى ما به سه گروه از زنان روبروئيم:
1- اكثريت كم سواد و فاقد دانش كافى.
2- گروهى غرب‏زده و متأثر از فرهنگ غربى.
3- گروهى نوخاسته و مؤمن و آگاه به اسلام و آشنا به واقعيت‏هاى دنياى معاصر.
وى در ادامه ويژگى‏هاى هر يك را بررسى و راه حل‏هاى اجرايى براى حل مشكلات تربيتى زنان را مطرح كرد و اظهار داشت: الگوى اسلامى موفقترين الگوى تربيتى در جهان است و مى‏توان در پرتو آن به راهبردهاى عملى دست يافت.
چهارمين سخنران خانم آمال عبدالخالق پژوهشگر يمنى بود كه درباره عوامل انحطاط زنان و عقب‏ماندگى آنان سخنرانى كرد و گفت: همه روشنفكران جهان مى‏دانند كه وضعيت زنان مطلوب نيست و ده‏ها همايش علمى در باب حقوق زن تشكيل شده اما نتيجه عملى نداشته است. من از اعضاى همايش تقاضا دارم كه در اين نشست به يك سلسله توصيه‏ها و راهبردهاى عملى توجه كنند. هنوز در دنياى اسلام خرافاتى ديده مى‏شود و عده‏اى ماهيت زن را شر معرفى مى‏كنند. بايد به طور جدى با خرافات مبارزه و با يك حركت فرهنگى معضل حقوق زنان را حل كرد. از نظر ايشان بهترين راهبرد براى حل مشكلات زنان، اصلاح در ساختار فرهنگ كشورهاى اسلامى و جهان است.
آخرين سخنران اين نشست خانم دكتر زينب شوربه سردبير مجله المنطق‏الجديد؛ از لبنان بود. ايشان نيز با بحثى تحت عنوان زن و وفقه؛ در اين نشست شركت كرد و گفت: در دنياى اسلام فقها، نقش كليدى در تبيين نظام حقوقى زن دارند و بايد تحولات را از اين نقطه آغاز كنيم. اگر فقهاى اسلام مانند امام خمينى دو عنصر زمان و مكان را در فقه تأثير دهند و عصرى فكر كنند اين امر مى‏تواند زيرساز يك تحول باشد. در اين زمينه تاكنون گام‏هاى بلندى برداشته نشده و نگاه‏هاى فقها معطوف به گذشته است و تحولات جديد در ديدگاه فقهى كمتر توانسته مبنا قرار گيرد.
گفتنى است اين نشست با جمع‏بندى آيت‏الله بجنوردى به عنوان رئيس جلسه علمى پايان يافت و ايشان در پايان ضمن تأكيد بر ضرورت تحول فقهى و تبيين حقوق زنان گفت: در ايران اسلامى فقهاى بزرگ به آراء جديدى دست يافته‏اند، قوانين و حقوق زنان در ايران بسيار فرق كرده است و اين تحولات و تغييرات هر چند كه گسترده بوده اما اعتراف مى‏كنيم كه هنوز بايد محققين در اين زمينه كار كنند و انديشه‏ها و نظريه‏ها از حالت تئورى به عمل و تطبيق تغيير يابند.

جلسه دوم‏

دومين نشست علمى و مراسم اختتاميه همايش زن مسلمان و چالش‏هاى معاصر با حضور خانم دكتر نجوه قصاب حسن وزير فرهنگ سوريه و خانم شجاعى مشاور رئيس جمهورى اسلامى ايران برگزار شد. در اين نشست كه بسيارى از شخصيت‏هاى فرهنگى و سياسى حضور داشتند مباحث ارزشمندى مطرح شد. گفتنى است خانم دكتر نجوه قصاب حسن به احترام خانم شجاعى به طور كامل بحث‏هاى همايش را استماع و از نوع مباحث ابراز رضايت كرد و در مجموع همايش را موفقيت‏آميز خواند. مراسم اختتاميه از جهت حضور و مباحث مطرح شده با شكوه‏تر از افتتاحيه برگزار شد.
اولين سخنران اين نشست خانم حنان اللحام نويسنده متعهد سورى بود كه در زمينه حقوق زنان تأليفاتى نيز دارد.
وى تحت عنوان زن و علل عقب ماندگى سخنرانى كرد و گفت:
عقب‏ماندگى زنان مربوط به عوامل مختلف است. بخشى از اين عقب‏ماندگى ريشه در اسباب و عوامل جهانى دارد مثلاً در طول تاريخ، حكومت قوى بر ضعيف موجب شده كه مردان از زور و قدرت خود براى استثمار زنان استفاده كنند و حتى در دنياى جديد با داعيه حقوق زن مردان بيشتر مناصب مهم سياسى و اقتصادى را اشغال كرده‏اند و سهم زنان اندك است. اين پديده جنبه جهانى دارد. بخشى از عقب‏ماندگى زنان مربوط به عوامل تمدنى است. با توجه به عقب‏ماندگى فرهنگى زنان و عدم حضور در جامعه و بى‏سوادى آنها، اين عوامل موجب شده كه از حقوق مهم اجتماعى محروم بمانند. علاوه بر موارد مذكور يك سلسله عوامل جانبى نيز تأثير گذار بوده‏اند. عوالى از قبيل تحريف در نصوص دينى، وجود اسرائيليات در حوزه حديث و انتشار سنت‏هاى غلط نيز توانسته‏اند مشكلات زنان را افزون كنند. امروز بايد با مطالعه و درك جديد و در پرتو انديشه تابناك اسلام با اين عوامل مبارزه كرد.
دومين سخنران اين جلسه خانم مروه حلاوه شاعر و اديب سورى بود كه عنوان فاطمه الگوى جامعه سخنرانى و اشعار زيبايى را درباره شخصيت حضرت زهرا قرائت كرد و با استقبال و تشويق حاضران روبرو شد.
ديگر سخنران اين جلسه آقاى دكتر نزيه حسن استاد فلسفه دانشگاه دمشق و پژوهشگر سورى درباره مقايسه و نگاه تطبيقى انديشمندان معاصر در مورد زنان بحث و گفت‏وگو كرد. وى با بررسى ديدگاه متفكران معاصر از قبيل شهيد مطهرى از ايران، آيت‏الله فضل‏الله از لبنان، نورالدين العتر از علماى اهل سنت سوريه و طنطاوى از مصر نتيجه گرفت كه متفكرين اسلامى آفاق جديدى را گشوده‏اند كه در تفكر غربى اصلاً مشاهده نمى‏شود. مثلاً شهيد مطهرى مى‏فرمايد: نهضت اسلامى زنان در مشرق زمين دو تفاوت اساسى با دنياى غرب دارد. اولاً در دنياى اسلام هدف از احقاق حقوق زنان مبارزه و رقابت با جنس مردان نيست. در حالى كه از حيث روانشناسى تربيتى آنچه در غرب رخ داده ريشه در كينه و حس انتقام دارد.
ثانياً در مشرق زمين، احياء حقوق زن مبتنى بر اخلاق و در غرب متكى به قانون بوده است.
سخنران بعدى خانم دكتر اقبال دوغان رئيس اتحاديه زنان لبنان بود كه ايشان نيز در مورد جايگاه زن در قرآن صحبت كرد و گفت: در قرآن كريم همواره زنان و مردان در نظام تكوينى و نظام خلقت از ارزش يكسانى برخورداند براى آنها ارزش يكسانى قرار داده است.
وى سپس به تشريح دستاوردهاى اتحاديه زنان در لبنان پرداخت و بخشى از فعاليت‏هاى اين مؤسسه را بيان كرد.
پنجمين سخنران جلسه شفيق ياسين استاد دانشگاه دمشق و پژوهشگر سورى بود كه بحث خود را با عنوان موضوع زن و راه حل نمونه؛ مطرح كرد و گفت: دنياى غرب مى‏خواهد از زنان يك عامل مصرف كننده بسازد كه بالاترين كاركرد آن لذت و غرايز باشد و خطرناكترين كارى كه غرب كرد نابود كردن بنياد خانواده است در حالى كه اسلام براى تشكيل يك جامعه موفق، اصالت را به خانواده داده و مهمترين مسئوليت‏هاى معنوى و انسانى را نيز به زنان داده است. وى تأكيد كرد: آيات قرآن حاكى از نقش زنان در عرصه‏هاى اجتماعى است و ملكه سبأ نمونه‏اى از يك زن موفق در بالاترين سطح سياسى به حساب مى‏آيد. بنابراين حضور زن در خانواده و جامعه يك ضرورت اجتماعى است.
آخرين سخنران اين نشست خانم زهرا شجاعى مشاور رئيس جمهورى اسلامى ايران و رئيس مركز مشاركت زنان بود. وى نيز درباره زن مسلمان و چالش‏هاى قرن بيست‏و يكم سخنرانى كرد و گفت: اكنون تنها راه نجات و رهايى، همبستگى آحاد بشرى با يكديگر براى نيل به اهداف مشترك و آرمان‏هاى والاى انسانى است. وى تصريح كرد: اگر در برخى جوامع غربى به زن به مثابه يك كالا و پديده مادى نگريسته مى‏شود، در بسيارى از جوامع اسلامى او را شهروند و مخلوق درجه دو مى‏پندارند.
رئيس مركز امور مشاركت زنان اظهار داشت: پيروزى انقلاب اسلامى ايران در سال 1979 يك نقطه عطف اساسى در حركت‏هاى زنان در ايران محسوب مى‏شود و گام‏هاى ارزشمندى براى اصلاح قوانين و مقررات مربوط به زنان در جمهورى اسلامى ايران و در جهت احقاق حقوق آنان برداشته شده است. خانم شجاعى سه گروه را در تعامل با مسائل زنان مؤثر دانست: گروه اول علما و روحانيون و فقها، گروه دوم حاكمان و دولتمردان و گروه سوم خود زنان كه مى‏توانند با تلاش علمى و معنوى جايگاه خود را بهبود بخشند.

سمينار زن، سنت و تجدد

همزمان با زاد روز ولادت با سعادت حضرت صديقه كبرى فاطمه زهرا(س) و روز زن به همت رايزنى فرهنگى سفارت جمهورى اسلامى ايران در بانكوك، سمينار يك روزه‏اى (30/5/1382) در محل هتل شاليناى بانكوك برگزار شد. طى اين سمينار كه با موضوع «زن، سنت و تجدد» و با حضور بيش از چهار صدتن از مسلمانان و غيرمسلمانان تايلندى، شخصيت‏هاى فرهنگى و ميهمانانى از جمهورى اسلامى ايران ترتيب يافته بود، سخنرانان طى دو جلسه صبح و بعدازظهر پيرامون مباحثى چون «اسلام و احياى جايگاه ارزش‏هاى زن»، «تأثير و نقش انقلاب اسلامى در احياء سنت‏هاى اسلامى و جايگاه سياسى و اجتماعى زنان»، «نقش و جايگاه زن در بينش اسلامى و غربى»، «وظايف زن مسلمان در دنياى معاصر»، «زن در فرهنگ و سنت‏هاى بودايى»، «زن مسلمان، سنت‏هاى دينى و فعاليت‏هاى اجتماعى» و «حضرت زهرا(س)، الگوى عملى زنان جهان»، به ايراد سخن و بحث و بررسى پرداختند.
در جلسه صبح اين سمينار ابتدا وابسته فرهنگى سفارت با اشاره به تحولات و پديده‏هاى پيچيده و غيرقابل كنترل دنياى معاصر كه موجبات آرايش و صف آرايى دو موضوع و موقعيت فرهنگى يعنى سنت و تجدد را فراهم آورده است، بر اين نكته اشاره كرد كه امروزه دغدغه ذهنى و دل مشغولى ناشى از تعارض ميان سنت‏هاى دينى و ملى با پديده تجدد فرهنگ غربى، به صورت يكى از مباحث و حوزه‏هاى مطالعات جدى صاحبان خرد و انديشه درآمده و مى‏طلبد از طريق برپايى چنين همايش هايى به بحث و بررسى اين پديده و تشريح قابليت‏هاى مذهب به ويژه دين مبين اسلام در ارائه راه حل مناسب و منطقى در برابر اين چالش و رفع تناقضات فكرى و فرهنگى موجود در جامعه زنان مسلمان و تنظيم صحيح مناسبات آنان با سنت‏هاى ديرينه دينى و فرهنگى و تحولات نوين دنياى معاصر، پرداخت.
همچنين خانم اسلامى همسر سفير كشورمان در بانكوك كه در مراسم افتتاحيه اين سمينار سخن مى‏گفتند به تشريح ديدگاه اسلام درخصوص جايگاه زن و مقايسه آن با ساير مكاتب پرداخت و خاطرنشان ساخت: بسيارى از مرام‏ها و مسلك‏هاى ساختگى بشر چه در گذشته و چه امروز، زن را موجودى زبون و پليد و همتاى حيوانات دانسته كه براى خدمت كردن به مرد آفريده شده است. حال آنكه اسلام با خط بطلان كشيدن بر جاهليت عرب، زن را موجودى مقدس و داراى تشخص و منزلت ويژه مطرح كرده و امروزه نيز پس از گذشت هزارو چهارصد سال شاهديم كه عالى‏ترين و مدرن‏ترين قوانين مربوط به حقوق و آزادى‏هاى زن توسط اسلام مطرح است. وى همچنين ضمن تبيين نظريه تساوى و تشابه زن و مرد به عوارض و تبعات مخرب و زيانبار ديدگاه‏هاى رايج غربى درخصوص زن پرداخت و بر اين نكته اشاره كرد كه تفاوت ميان زن و مرد بر اساس تفاوت‏هاى طبيعى، قابليت‏ها و استعدادهاى متفاوت آنان بوده و حكم به تشابه آنان ناديده گرفتن نظام آفرينش و ظلم و ستم بر زن است.
خانم مهندس زهره عالى‏پور، فرماندار شميرانات و ميهمان اعزامى از جمهورى اسلامى ايران، شركت كننده در اين سمينار نيز در جلسه صبح، پيرامون «تأثير و نقش انقلاب اسلامى در احياء سنت‏هاى اسلامى و جايگاه سياسى و اجتماعى زنان»، به ايراد سخن پرداخت. وى با اشاره به وضعيت و جايگاه نامناسب زن در دوران قبل از پيروزى انقلاب اسلامى، يادآور شد: انقلاب اسلامى واقعه‏اى بى‏مانند بود كه نشان داد چگونه جامعه‏اى سنتى مى‏تواند از طريق يك انقلاب مردمى و اصلاحى به ثمر رسد و آرمان‏هاى دينى خود را محقق سازد. وى ضمن يادآورى ظلم و ستم‏هاى رژيم پهلوى و ديگر حكومت‏ها به زن مسلمان ايرانى، بر نقش مؤثر و سازنده زنان مسلمان ايرانى در صحنه‏هاى مبارزات و پيروزى انقلاب اسلامى تأكيد كرد و خاطرنشان ساخت: انقلاب اسلامى ايران علاوه بر احياء سنت‏هاى دينى و فرهنگى، زن مسلمان ايرانى را وارد عرصه‏هاى سازنده اجتماعى، فرهنگى و سياسى كرد و ارزش او را همانند مرد بلكه بالاتر از آن دانست فرماندار شميرانات با ذكر آمار و ارقام مربوط به درصد نقش زنان ايرانى در مصادر و مراكز سياسى، آموزشى و فرهنگى كشور، اسلام و ارزش‏هاى معنوى و اخلاقى آن را بالاترين عامل حفظ و صيانت زن مسلمان در برابر تعرضات ضداخلاقى فرهنگ غربى دانست.
خانم سيام والا، عضو انجمن سلطنتى زنان تايلند و سيدسليمان، روحانى شيعه از جنوب تايلند، دو سخنران بعدى جلسه صبح سمينار بودند كه هر يك پيرامون وظايف زن مسلمان در دنياى معاصر و زنان نمونه در اسلام، به ايراد سخن پرداختند. خانم سيام والا با بيان ويژگى‏هايى از شخصيت يگانه حضرت صديقه كبرى(س) آن حضرت را الگو و نمونه‏اى كامل براى زنان و مسلمان جهان خواند و خاطرنشان ساخت: حضرت زهرا(س) نشان داد كه يك زن مسلمان در ضمن پايبندى به اصول و ارزش‏هاى دينى و اخلاقى، مى‏تواند جايگاه و نقش مؤثرى را در جامعه برعهده گيرد.
سيدسليمان نيز با بيان ويژگى عام خطابات شرع نسبت به زن و مرد در اسلام، به نقش برجسته برخى از زنان در تاريخ اسلام پرداخت و يادآور شد: قابليت‏ها و توانمندى‏هاى احكام و سنت‏هاى اسلامى به زن مسلمان اين امكان را داده است تا هر زمان كه با پديده‏ها و پرسش‏هاى جديدى مواجه شود، بتواند با بهره‏گيرى از قوانين و احكام حياتبخش اسلام وضعيت مناسبى را براى خود تعريف كرده و به نيازها پاسخ دهد.
جلسه بعدازظهر اين سمنيار با سخنرانى دكتر چاران معلوليم، مشاور سياسى نخست‏وزير و استاد مسلمان دانشگاه و همچنين تشكيل ميزگردى با حضور خانم دكتر سوچيت تا، استاد بودايى رشته اديان دانشگاه راچاپات، خانم دكتر پرانى، استاد مسلمان ادبيات دانشگاه سيلپاكارن، خانم بشرى حسينى، مدرس حوزه دينى خواهران بانكوك و خانم زبيده، عضو انجمن مطالعات اسلامى بانكوك ادامه يافت.
آقاى دكتر چاران معلوليم، با بيان تأثير ظهور اسلام در ايجاد انقلاب فرهنگى و اجتماعى در عرب جاهلى، به وضعيت نامطلوب زنان در دنياى معاصر و شيوه‏هاى نوين بردگى و استثمار زن در دنياى غرب پرداخت و يادآور شد: اگر قوانين و اصول حقوقى و فرهنگى هر كشورى به ويژه درخصوص زنان، مستند به باورهاى دينى و اخلاقى و ضرورت‏هاى جسمانى و روحى آنان نباشد، آن قوانين و اصول خود قيد و بندهاى جديدى را بر دست و پاى زنان بسته و منجر به شرايط و وضعيتى مى‏شود كه امروزه زنان در دنياى تحت سيطره فرهنگ و مدرنيته غربى بدان گرفتار آمده‏اند.
در ميزگرد جلسه بعد از سمينار نيز هر يك از شركت كنندگان مسلمان و بودايى حاضر از زاويه‏اى خاص به طرح ديدگاه‏ها و نقطه نظرات خود پيرامون موضوع سمينار پرداختند. خانم دكتر سوچيت تا، استاد بودايى دانشگاه با بيان جايگاه زن در آيين و سنت‏هاى بودايى، بر اين نكته اشاره كرد كه طى تاريخ گذشته فهم و تفسير متفاوتى كه از مذهب و سنت‏هاى گذشته صورت مى‏گرفته مانع از درك صحيح جايگاه واقعى زن و نقش او در جامعه بوده است. امرى كه موجب شده تا بسيارى از سنت‏هاى دينى و فرهنگى به دليل ابهام و ناكارآمدى آن نسبت به نيازها و اقتضائات دنياى جديد، مورد بى‏مهرى و فراموشى قرار گيرد.
خانم دكتر پرانى، استاد مسلمان دانشگاه نيز با بيان برخى از ويژگى‏هاى حقوقى اسلام، به تشريح حقوق زن در اسلام و اهميت اسلام به فعاليت و نقش سازنده زن در اجتماع و خانواده پرداخت و سنت‏هاى اسلامى را سنت‏هايى پويا، منعطف و منطقى بر شمرد كه بر حسب نيازهاى زمان و مكان قابل تغيير يا اصلاح‏اند. ذكر فضايلى از حضرت صديقه كبرى(س) و سيره و سنت آن حضرت در برخورد با مسائل اجتماعى، سياسى و تربيتى، مباحث مطرح شده توسط خانم بشرى حسينى بود. خانم زبيده هم با بيان آثار روانى و اجتماعى حجاب در سلامت اخلاقى زن و اجتماع، سنت‏هاى اسلامى مربوط به پوشش و حجاب زن مسلمان را نمونه‏اى مترقى و متعالى از اصول و ارزش‏هاى حاكم بر جوامع اسلامى دانست و بر تأثيرات سازنده آن در كاركرد و فعاليت‏هاى اجتماعى زنان تأكيد ورزيد.
در بخش پايانى اين سمينار، خانم زهره عالى‏پور، فرماندار شميرانات به پرسش‏هاى مطرح شده از سوى حضار پاسخ داد. اين سمينار با اجراى سرود، برپايى نمايشگاه و ديگر برنامه‏هاى جانبى همراه بود.
علاوه بر سمينار مذكور، مراسم جشن باشكوهى با همكارى رايزنى فرهنگى و هيئت امناء مسجد روح‏الله شهر ناخانان سيتامارات و مسجد الهدى شهر بانكوك برگزار شد.
در مراسم جشن شهر ناخان سيتمارات، كه بيش از هزار تن از شيعيان شهرها و نواحى مختلف جنوب و همچنين بانكوك در آن حضور داشتند سيدسليمان روحانى شيعه، وابسته فرهنگى و همچنين عبدالله مناجيت، رئيس انجمن مطالعات اسلامى بانكوك پيرامون ويژگى‏هاى حضرت صديقه كبرى(س) و همچنين مقام و منزلت زن مسلمان، سخنرانى كردند. اين مراسم كه تا پاسى از شب ادامه داشت، با اجراى سرود، انجام مسابقات و پرسش و پاسخ همراه بود. همچنين مراسم جشن باشكوهى در مسجد الهدى بانكوك برگزار شد كه طى آن وابسته فرهنگى و شيخ غلامعلى سخنانى را درخصوص مقام و منزلت والاى حضرت صديقه كبرى(س) مطرح كردند. در اين مراسم جشن نيز برنامه‏هايى چون سرود و مسابقات حضورى و اعطاء جايزه و هديا، اجراء شد.

همايش‏ «كاستى‏ها و راهكارهاى بخش فرهنگ»

همايش يك روزه كاستى‏ها و راهكارهاى بخش فرهنگ ششم مهرماه در تالار فردوسى دانشكده ادبيات دانشگاه تهران برگزار شد. در اين همايش كه پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات برگزار كننده آن بود صاحب‏نظران فرهنگى سخنرانى كردند. اين همايش با پيام رئيس جمهور آغاز به كار كرد و احمد مسجد جامعى (وزيرفرهنگ و ارشاد اسلامى)، دكتر حسن حبيبى (رئيس بنياد ايران‏شناسى)، دكتر محسن گودرزى (مدير طرح‏هاى ملى وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى)، ابوالقاسم ايرجى (معاون طرح و برنامه‏ريزى وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى)، محمد سميعى (رئيس پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات) و... در آن سخنرانى كردند. در پايان اين همايش بيانيه‏اى قرائت شد كه در آن راهكارهايى درباره پيشرفت فرهنگ در كشور ارائه شد. آن چه در ذيل مى‏آيد بيانيه اين همايش يك روزه است.

بيانيه همايش «كاستى‏ها و راهكارهايبخش فرهنگ»

فرآيند تدوين برنامه چهارم توسعه در جريان است. نظر به جايگاه و نقش برنامه‏هاى كلان توسعه، لزوم انجام مطالعات و بررسى‏هاى كارشناسانه و بهره‏گيرى از ديدگاه‏هاى انديشمندان و اهل فن و فرهنگ و ارشاد اسلامى، طراحى نظام پشتيبانى فنى، تخصصى و علمى در تدوين برنامه چهارم را در كانون توجه قرار داد. در اين راستا تلاش‏ها و فعاليت‏هاى لازم براى برگزارى همايش «كاستى‏ها و راهكارهاى بخش فرهنگ» به انجام رسيد. با استفاده از ديدگاه‏هاى انديشمندان و پژوهشگران، كارشناسان و مديران اجرايى، اصناف و نهادهاى غيردولتى و مديران فرهنگى استانى، اين همايش محورهاى زير را بررسى كرد كه جمع‏بندى ديدگاه‏ها و نظرات به اختصار به شرح زير است:

الف) محورهاى بخشى‏

در بخش كتاب، شناخت مخاطب و نيازهاى وى، ترويج فرهنگ كتابخوانى، ارتقاى كيفيت فيزيكى و محتوايى كتاب و تمركز يارانه‏ها به سمت مصرف كننده بايد مورد توجه قرار گيرد.
در بخش مطبوعات، ارتقاى كمى و كيفى مطبوعات، ساماندهى نظام يارانه‏ها، ايجاد امنيت شغلى و استقلال حرفه روزنامه‏نگارى مورد توجه قرار گيرد.
در بخش فرهنگ قرآنى، تلاش در جهت پديدآوردن زمينه‏هاى اجرايى نهضت همگانى آموزش قرآنى از طريق ايجاد حمايت‏ها و الزامات قانونى در دستور كار قرار گيرد. در بخش هنر و سينما، تلاش جهت افزايش كمى و كيفى توليدات سينمايى و افزايش و بهبود ظرفيت‏هاى نمايشى متناسب با فناورى‏هاى جديد و استانداردهاى قابل قبول روز، جهت بين‏المللى كردن اين صنعت در نظام برنامه‏ريزى مورد توجه قرار گيرد و در بخش حج و اوقاف تلاش جهت رشد فرهنگ دينى و احياء سنت وقف از مهم‏ترين محورهاى بخشى مورد تأكيد همايش است.

ب) محورهاى فرابخشى‏

َ توسعه ارتباطات ايجاب مى‏كند كه فناورى نوين اطلاعات، در توليد و ارائه تمامى محصولات فرهنگى و هنرى بيش از گذشته مورد استفاده قرار گيرد.
َ با توجه به تكامل رسانه‏هاى فرهنگى و تحولات ساختار اجتماعى، قوانين جارى در قسمت‏هاى مختلف اين بخش، نياز به بازنگرى، اصلاح و تكميل دارد، اين مسئله در حوزه احترام به مالكيت فكرى، بيشتر مورد تأكيد است.
َ با تأكيد بر حمايت بيشتر از پژوهش‏هاى فرهنگى و ارتقاى سطح آن، اين پژوهش‏ها بايد اساس سياستگزارى و برنامه‏ريزى در اين بخش قرار گيرد.
َ مهم‏ترين شاخص و عامل توسعه يافتگى، وضعيت منابع انسانى در هر كشور است. در اين راستا همايش پيشنهاد مى‏كند تا سرمايه‏گذارى در امر آموزش در بخش فرهنگ، نسبت به گذشته با شتاب بيشترى دنبال شود و هزينه‏هاى مربوط به تربيت و پرورش نيروى انسانى به عنوان سرمايه‏گذارى در دارايى‏هاى بلند مدت تلقى شود.
َ از ويژگى‏هاى نظام مديريت دولتى نوين، تشويق براى تشكيل مؤسسات و نهادهاى غيردولتى در جهت ارائه خدمات به مردم به نيابت از دولت و در نتيجه محدود شدن نقش دولت به حمايت، هدايت و نظارت است. همايش، گسترش اين روند در كشور را با ايجاد محيط حقوقى مناسب و اتخاذ سياست‏هاى حمايتى، پيشنهاد مى‏كند.

مراسم مذهبى سينه‏زنى خونبار در ايتاليا (9)

مردم و گردشگران حاضر در شهرك گوارديا سان فراموندى در جنوب ايتاليا روز 25 اوت شاهد برگزارى مراسم سنتى سينه‏زنى مذهبى از سوى گروهى از مسيحيان بودند كه نماد اصلى آن زخمى كردن بدن با تحمل زجر است.
در اين مراسم كه بيش از چهار قرن قدمت دارد، مردان با كوفتن مداوم يك تخته حاوى ميخ‏هاى ريز، سينه چپ خود را زخمى مى‏كنند تا از آن خون جارى شود.
انگيزه اصلى برگزارى اين مراسم كه بعد از جنگ جهانى دوم هر هفت سال يك بار برگزار مى‏شود، تجديد عهد با حضرت مريم(س) است.
به گزارش ايرنا از شهرك گوارديا سان فراموندى، بيش از هزار شركت كننده در اين مراسم با پوشيدن لباس‏هايى سراسر سفيد و بر سر گذاشتن ماسك، مقابل چشمان متحير بيش از 150هزار گردشگر و خبرنگاران، به اجراى اين مراسم پرداختند. اين افراد همراه با ذكر اوراد مذهبى، يك قطعه چوب را كه بر روى آن 33 ميخ به نشانه عمر حضرت عيسى مسيح(ع) قرار گرفته بر روى سينه خود مى‏كوبند.
بر اثر وارد شدن ضربه‏هاى مداوم ميخ‏ها، پوست بدن كنده شده و شدت جراحت، سبب خون‏آلود شدن پوشش سفيد اين افراد مى‏شود كه براى كاهش درد، محل زخم را با شراب شست‏و شو مى‏دهند.
در كنار اين مراسم، گروهى ديگر نيز به برگزارى مراسم زنجيرزنى مى‏پردازند كه برخى از اين افراد نيز بر اثر شدت ضربات وارده متحمل جراحت‏هايى مى‏شوند.
همچنين در پايان اين مراسم، تمامى شركت‏كنندگان، مقابل پيكره حضرت مريم(س) قرار گرفته و سپس بدون اينكه از مجسمه روى برگردانند، بر روى زانوان خود به عقب حركت كرده و محل را ترك مى‏كنند كه اين اقدام نيز سبب آسيب‏ديدن آنان مى‏شود.

1) تعبير مجله Tablet (شماره 19 جولاى 2003)از همايش (گفتمان شيعه و كاتوليك: تبادل منابع معنوى و كلامى در مواجهه با چالش‏هاى معاصر.)
2) اخبار اديان شماره 4.
3) اخبار اديان شماره 4.
4) اخبار اديان شماره 4.
5) اخبار اديان شماره 4.
6) اخبار اديان شماره 4.
7) اخبار اديان شماره 4.
8) چشم‏انداز ارتباطات فرهنگى، شماره 3.
9) اخبار اديان، شماره 4.

منبع : دبیرخانه دین پژوهان کشور
 نظرات کاربران 
نام و نام خانوادگی لطفا نظرتان رو درباره این مطلب وارد نمایید*
پست الکترونیکی
لطفا عبارت بالا را وارد نمایید(سیستم نسبت به کوچک یا بزرگ بودن حساس نمی باشد)

نشاني: قم، خیابان شهید فاطمی (دورشهر) بین کوچه 21 و 23 پلاک 317
تلفن: 37732049 ـ 025 -- 37835397-025
پست الکترونيک : info@dinpajoohan.com
نقل مطلب با ذکر منبع آزاد است
کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به دبیرخانه دین پژوهان کشور می باشد